Stad van de Zon door PV project zowel energiezuinig als energiezonnig

Heerhugowaard ontwikkelt samen met Alkmaar en Langedijk de HAL Vinex-locatie met een 5 MegaWatt Zon-PV project, waarvan het leeuwendeel in de toekomstige Stad van de Zon zal worden geïnstalleerd. Daarmee is in het zonrijke Noord-Holland het grootste zonne-energieproject ter wereld gepland.

Een PV zonnepaneel levert direct elektriciteit zodra er licht op valt. Een zonne-collector voor een zonneboiler gebruikt de zonnewarmte voor de bereiding van warm tapwater. Beiden maken gebruik van zonlicht, maar op hun eigen manier. Het bewust gebruiken van speciale panelen en collectoren noemen we actieve zonne-energie. Het natuurlijke gebruik maken van de zon die door de ramen naar binnen schijnt noemen we passieve zonne-energie. In Heerhugowaard is dit een bekend verschijnsel.
"Al zo'n twintig jaar geleden startte onze gemeente met energiebesparing", zegt C. Bakker, energiebeleidscoördinator van de gemeente Heerhugowaard. "Wij waren al vroeg energiezuinig. Energie'zoinig' zegt een Westfries. Energie-zonnig werden we dankzij een gerealiseerd PV-project. In 1991 bouwden we samen met projectontwikkelaar Vos en het energiebedrijf (toen nog PEN, nu ENW), tien huurwoningen met zonnepanelen. Sindsdien noemen wij ons Energie-zonnige gemeente. En dat dragen we ook uit."
Momenteel ontwikkelt de gemeente samen met Alkmaar en Langedijk de HAL Vinex-locatie en met dezelfde partners als in 1991 een 5 MegaWatt Zon-PV project. Het grootste gedeelte zal in de toekomstige Stad van de Zon worden geïnstalleerd. Daarmee is in het zonrijke Noord-Holland al weer het grootste zonne-energieproject ter wereld gepland. Vijf maal groter dan het REMU-project in Amersfoort en nu met de gemeente als trekker. Een belangrijk verschil. Maar daarvoor moet nog wel het alom aanwezige enthousiasme in daden en in geld worden omgezet.
"Er is nog veel geld nodig, naast de eigen bijdrage van partners en bewoners zelf. De provincie heeft inmiddels fl. 10 miljoen toegezegd om de patstelling te doorbreken. De eerste erkenning is er ook al. In de PV-competitie voor gemeenten kregen we een speciale ereprijs omdat de jury vond dat dit (gemeente)-grensoverschrijdende project de competitie ontsteeg. Met "Als dit project slaagt wordt het dé doorbraak voor PV" vatte de jury haar oordeel samen", aldus Bakker.

Ambitieus

Zonne-energie in Heerhugowaard maakt onderdeel uit van de ambitieuze plannen om de Stad van de Zon geheel CO2-neutraal te maken. Bij de ondertekening van het Vinex-contract stak de vorige minister van VROM haar enthousiasme over deze doelstelling niet onder stoelen of banken. Want dáár moeten we heen in de toekomst. Maar voor een CO2-neutrale wijk is meer nodig dan alleen PV. Dat volgt uit onderzoek naar de Optimale Energie Infrastructuur (OEI), met aandacht voor de specifieke plaatselijke mogelijkheden.
Zo'n Optimale Energie Infrastructuur voor een nieuwe woonwijk is te realiseren met behulp van Trias Energetica: eerst heel energiezuinig bouwen, dan zoveel mogelijk duurzame energie toepassen en vervolgens de dan nog benodigde restenergie met een hoog rendement opwekken en gebruiken. Dus met warmtekracht en/of met warmtepompen. Deze opzet leidt tot een zeer goede EnergiePrestatie op Locatie (EPL).
Die EPL -een aanvulling op de EPN die zich tot de woning zelf beperkt- zegt iets over de CO2-uitstoot van de hele wijk. Volledig duurzame energie levert de hoogste EPL: rapportcijfer 10. De wettelijke eisen komen uit op een 6. Het eerste OEI-concept voor de Stad van de Zon komt uit op een 8,5. Als we naast PV op de daken van woningen, aan de rand van de wijk drie windturbines plaatsen -daar wordt over gedacht- komen we dicht bij de 10. Eén windturbine van 1 MW levert voor 800 huishoudens schone stroom.

Betrokkenheid

Doordat Zon-PV direct op de woningen kan worden geplaatst en netgekoppeld is, kan de opbrengst van de panelen worden teruggesluisd in het openbare net. Als dat via de meter van de bewoner gaat, wordt de betrokkenheid van de bewoners bij hun energiegebruik versterkt. Dan moeten ze die opbrengst wel zelf kunnen zien. Een teruglopende meter is prachtig en levert bovendien het meeste op. Maar een teruglopende meter leidt tot problemen met de verrekening. Tot nu toe wordt het toegestaan voor kleine PV-vermogens waarbij de meter bij de productie van zonne-energie niet terug draait, maar minder snel vooruit draait. Dat gebeurt ook bij andere vormen van energiebesparing en daarmee is een investering in PV te vergelijken.
"Als je veel grootverbruikende apparatuur in huis hebt, is het moeilijk om volledig van je eigen PV te leven. Dan heb je aan één dakvlak PV niet genoeg. Met enige zorgvuldigheid en wat zoeken op de markt kan het huishoudelijk verbruik een stuk omlaag. Denk aan de mogelijkheden die de LED-verlichting in de toekomst biedt. En we hoeven toch niet allemaal een elektrisch verwarmd waterbed dat fl. 300,- per jaar aan stroom kost?"
Eén van de eerste dingen die de nieuwe milieuminister Pronk aankondigde, was een forse premie op zuinige apparatuur. Want de concurrentie van slecht spul dat voor een zacht prijsje op de markt wordt gezet is groot. Met een lager verbruik zijn minder PV-panelen nodig om eigen energie op te wekken. Dat mes snijdt met grote stukken aan twee kanten. Er komen modules op de markt die bestaan uit 4 AC-panelen. Die leveren bij een modaal huishouden 10% van de jaarlijks benodigde 3.500 kWh. Als het stroomverbruik gehalveerd kan worden tot 1.750 kWh leveren die vier panelen plotseling 20% van je stroomverbruik op. Dat scheelt fl. 4.000,- investeren, plus de helft van je normale stroomrekening.

Grenzen vervagen

De tot nu toe zo vaste grenzen tussen consument en producent worden vager. Het is nu al zo dat (deel-)eigenaren van windturbines de door hen zelf opgewekte -en aan het energiebedrijf geleverde- energie zelf kunnen afnemen. Een gemeente met grote nieuwbouwplannen krijgt in die nieuwe situatie een grotere verantwoordelijkheid voor de toekomstige energievoorziening. Net zoals een gemeente voor haar inwoners een optimaal winkelaanbod probeert te verwezenlijken, zal die gemeente moeten zorgen voor een optimale energievoorziening voor haar bewoners.
Dat de gemeente de regie overneemt wil niet zeggen dat zij zou moeten opdraaien voor de meerkosten van projecten zoals in de Stad van de Zon. De financiering van PV is een puzzel. Onder marktomstandigheden is de terugverdientijd van PV nog bijna 50 jaar. EZ subsidieert PV via Novem. Er zijn constructies mogelijk om de kosten te drukken zoals VAMIL en EIA. Maar dat kan alleen als de investeerder winst maakt. Dat is niet de koper van het huis. Die moet zijn PV-dak dan 10 jaar leasen. Dat leidt tot een aantal vragen waarvoor je een fiscaal jurist nodig hebt. Wie is op welk moment dan eigenaar van het dak? En van wie is de stroom die met dat dak is opgewekt?
Er is groenfinanciering mogelijk en een groene hypotheek. Eigenlijk krijgt de bewoner financieel gezien een groen dak, maar dan in een blauwe uitvoering, want dat heeft een beter energetisch rendement.
Als dergelijke projecten nuttig zijn dan zouden onrendabele meerkosten uit de nutsvoorzieningen betaald moeten worden. Het energiebedrijf vindt dat de bewoners moeten meebetalen aan de investering voor PV. Dat klinkt logisch, maar dan moet het PV-dak meer zijn dan een decentrale energie-opwekinstallatie. Het blijft vreemd dat iemand voor schone energie meer moet betalen dan voor CO2-uitstotende stroom. De overheid steekt fl. 1,5 miljard subsidie in de reductie van CO2 die bij de opwekking van vuile stroom is ontstaan. We zouden dat probleem ook bij de bron kunnen aanpakken door dat geld te besteden aan het voorkomen van de CO2-uitstoot bij de energieproductie. Gelukkig heeft minister Jorritsma eind vorig jaar enkele tientallen miljoenen extra voor de snellere ontwikkeling van PV toegezegd.
"Hoewel ik het uiterlijk van zonnepanelen een juweeltje vind, schijnen er mensen te zijn die ze lelijk vinden", zegt Bakker. "Zouden die ook geklaagd hebben over het eenzijdige aanzicht van de gebruikelijke dakpannen? Ik ben altijd benieuwd naar de mensen die zulke dingen zeggen. Je moet nogal met jezelf ingenomen zijn om zo negatief over zonnepanelen te kunnen praten. Dat vind ik overigens ook in de discussie over windmolens."
Bakker is van mening dat er zo snel mogelijk overgegaan moet worden naar duurzame energie. "Dat is goed voor het milieu en goed voor de economie. Het zou de hoogste prioriteit moeten hebben. Weg met die afhankelijkheid van oprakende, vervuilende fossiele en nucleaire stroom van grote energieproducenten. We kunnen met onze woningen gemakkelijk in onze eigen energiebehoefte voorzien, als we behalve de energievoorziening ook onze behoefte eens serieus aanpakken!"

Inhoudsopgave Dak Helling '99
Terug naar Dak Helling