Roofing Holland 1997-06-24 Gebruik van LCA's binnen de bedrijfsvoering

Sedert de jaren tachtig is de aandacht voor het milieu gegroeid. Men richtte zich in eerste instantie op de meest in het oog springende milieuproblemen zoals afval, luchtvervuiling, geluid en energiegebruik. Het oplossen van deze problemen had prioriteit nummer één.

Om de belangrijkheid van deze problemen te onderstrepen trachtten wetenschappers om de effecten, gevolgen van een afvalprobleem, luchtvervuiling te berekenen en te beredeneren, wat zijn de effecten ervan op onze aardbol, onze natuurlijke systemen (ecosystemen). Hieruit ontstonden discussies omtrent bijvoorbeeld ontbossing (tropisch hardhout), luchtvervuiling en het broeikaseffect, gebruik van CFK's en de aantasting van de ozonlaag.

Om relaties tussen ontbossing en bodemerosie, of gebruik van CFK's en aantasting ozonlaag aan te tonen werden modellen ontwikkeld. Maar hoe reken je deze ingewikkelde materie terug naar bijvoorbeeld de vervaardiging van producten?
Hiertoe is ondermeer de Levens-Cyclus-Analyse (LCA) ontwikkeld. Hiermee zou je in staat moeten zijn om een product of activiteit van het begin tot het einde, van de wieg tot het graf, te kunnen volgen en te kunnen beoordelen op de mogelijke milieueffecten.

 

Wanneer is een LCA zinvol ?

  1. Bij het onderling vergelijken van productontwerpen en varianten van activiteiten. Bijvoorbeeld: Bij onderling productvergelijk: de keuze tussen een drankverpakking van glas of een drankverpakking van PET. Bij varianten van activiteiten: de keuze tussen vervoer van A naar B met een personenauto, of met het openbaar vervoer.
  2. Bij het zoeken van de 'milieupijn' in het leven van een product of activiteit, met als doel de geplande milieu-inspanningen dan ook op die zere plekken te richten (milieuzorg). Bijvoorbeeld: Het gebruik van koper of zink geeft aanzienlijke milieuproblemen op een dakconstructie. Gevolg zou kunnen zijn het zoeken van alternatieven voor deze materialen, of een vermindering van het gebruik ervan.
  3. Bij het stelselmatig trachten te verbeteren van het 'milieuprofiel' van de producten of activiteiten.

    Wanneer is een LCA niet zinvol ?

    1. Om producten (concurrentie) met elkaar te vergelijken.
    2. Bij het doen van uitspraken over de milieuvriendelijkheid van een bepaalde stof. Bijvoorbeeld: Aan lijm als stof kan een zekere milieubelasting toegerekend worden. Echter, gebruik van lijm bij het construeren van een dak kan in een aantal gevallen een positieve uitwerking hebben (langere levensduur,...).
    3. Als instrument om een bedrijf op milieugebied door te lichten.

    In Nederland zal het gebruik van een LCA steeds meer aan banden worden gelegd. Was een LCA in eerste instantie een hulpmiddel bij het productontwerp, sedert begin jaren negentig zijn de resultaten van LCA's te pas en te onpas gebruikt in commerciële situaties, bijvoorbeeld als marketinginstrument. Fabrikanten trachtten zich te onderscheiden van de concurrentie door uitspraken als 'milieuvriendelijke producten' en 'door LCA aangetoond de beste milieuafweging'.
    Op Europees niveau waart daarnaast het spook van Ecolabelling, waarin we een duidelijk onderscheid tussen milieuvriendelijke en milieuschadelijke producten willen maken. Op nationaal niveau kennen we als variant daarop het milieukeur. Reeds kopieerpapier, schrijfblokken en kattenbakvulling kennen een milieukeur. Probleem is echter dat een dergelijk milieukeur aangeeft dat de keuze een verantwoorde keuze is, en niet per definitie in elke situatie ook de beste keuze.

    Milieu-informatiebron

    Binnen de Nederlandse bouw heeft de NVTB een project opgetuigd om te komen tot het verstrekken van eenduidige en duidelijke milieu-informatie. De bron voor deze informatie zou dan een LCA kunnen zijn. Uiteindelijk zal voor elk geleverd en geproduceerd bouwproduct en bouwmateriaal een LCA op de plank liggen. Deze 'deel' LCA's tesamen kunnen dan weer gebruikt worden om een compleet gebouw door te rekenen met behulp van een LCA.project Eco Quantum,

    De LCA: stap voor stap

    Wanneer de producent voor het eerst een LCA uitvoert of laat uitvoeren, dan zal hij er van versteld staan hoeveel tijd een dergelijk onderzoek vergt.

    1. Afbakening onderzoek
      De volgende vragen zijn relevant: Wat wilt u laten onderzoeken, product en toepassing, productieactiviteit? Wat neemt U wel en niet mee in het onderzoek? Gaat U uit van 1 m2 dakoppervlak, waterdicht, of van 1 kg bitumineuze dakbedekking?
    2. Gegevensvergaring en beoordeling
      U moet zeer veel gegevens ter beschikking hebben:
      • Welke producten en waar worden die ingekocht (Wat is de samenstelling?)
      • Productiegegevens van deze toeleveranciers: energiegebruik, luchtvervuiling, verbruik grondstoffen, transport,..
      • Productiegegevens van uw eigen activiteiten: energie, grondstoffen, luchtvervuiling, geluid, afval, verpakking, ...
    3. Opzet procesboom, keten van het product
    4. Koppeling milieudata aan de effecten ervan op het milieu: de milieuthema's zoals broeikaseffect Vaak wordt dit ook de fase van classificatie en karakterisatie genoemd (of inbegrepen).
    5. Evaluatie
      Hier kunt U diverse ontwerpvarianten vergelijken, en kijken waar verbeteringen mogelijk of wenselijk zijn. Binnen de huidige programma's kunt U het 'milieuprofiel' ook als cijfer uitdraaien. We noemen dat de eco-indicator. Deze eco-indicator, uit te drukken in punten (Mpt en Pt), geeft een voorzichtige sommatie van de totale milieubelasting van een product of activiteit.

    Wat staat U te doen ?

    1 Stel dat u een LCA laat uitvoeren.

    Er zijn een aantal bureau's met kennis en kunde daaromtrent. De spelregels voor het opstellen van een LCA zijn in Nederland vastgelegd door het Centrum voor Milieukunde te Leiden (CML) en in Europees verband binnen de concept versie serie EN-ISO- 14040/.....Hiertoe gebruiken een groot aantal bureau's het programma Simapro. Het nadeel hiervan is dat u zelf geen of weinig grip op de situatie heeft en de externe kosten aanzienlijk zijn.

    2 U voert zelf een LCA uit.

    Voordeel hiervan is dat u zelf een gedetailleerd beeld krijgt van uw positie binnen de keten van de wieg tot het graf, van grondstof tot afval. U kunt uw partij meeblazen met de rest. Het nadeel hiervan is dat binnen uw organisatie een functionaris getraind en belast wordt met de techniek van een LCA. Hiervoor is ook het Programma Simapro momenteel een van de meest geschikte. Bij een aantal ondernemingen is de ontwikkeling in gang gezet om naast de uitvoerige LCA voor de uiteindelijke doelgroep de ontwerpers (en niet de marketeers!) een eenvoudiger programma in te voeren. Op de Nederlandse markt zijn daartoe reeds een tweetal modules beschikbaar: Eco-it en Eco-scan.

    3 Een combinatie van 1 en 2

    In dit geval laat u de uitgebreide LCA uitvoeren door derden. Voordeel ervan kan zijn dat de objectiviteit hierdoor meer gewaarborgd is. Afhankelijk van de ontwikkelingen laat u deze uitgebreide LCA periodiek updaten.
    Daarnaast gebruiken de productontwikkelaars een eenvoudiger module zoals de Eco-it en Eco-scan, waarmee zij vrij snel, zij het dan indicatief, de milieugevolgen van hun ontwerp of productaanpassing, in beeld krijgen.

    4 Integratie van de LCA als onderdeel van de bedrijfsvoering binnen de normering van NEN-EN-ISO 9000.. en 14001.

    De LCA: productontwikkeling of marketing?

    Uit het voorafgaande mag wel blijken dat het instrument LCA vooral ingezet wordt bij productaanpassing, productontwikkeling en procesbeoordelingen. Het instrument is niet geschikt als marketinginstrument. Reden daarvoor is ondermeer het ontbreken van een -wettelijk- kader waarin eenduidig en duidelijk is vastgelegd welke waarde men moet hechten aan de diverse milieuproblemen. Weegt het broeikaseffect zwaarder dan de ozonaantasting?
    Indirect werkt de LCA-methodiek wel als een marketingtool. U kunt naar uw afnemers toe aantonen te getuigen van good housekeeping dat u stelselmatig probeert uw milieuperformance te verbeteren en dat u uw plaats kent binnen de product- en procesketen.

     

    door: Geert Verlind, hoofd milieuzaken bij Unidek BV



Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door:

Leveranciernaam