Roofs 2003-02-03 Leiden

In de vakanties bezoeken wij als onderdeel van de opvoeding wel eens een museum en ditmaal was het Naturalis in Leiden. Een prachtig museum met een fantastische entree van het zalencomplex. Een grote hoeveelheid dieren, symbool voor de grote verscheidenheid van het leven, kijkt je als bezoeker aan. Al die dieren zijn het gevolg van de evolutie, zo wil de theorie. Van eiwit tot alle mogelijke dieren, planten en schimmels, verduidelijkt door alle soorten te verbinden met evolutielijnen. De verschillende zalen geven inzicht in zaken als selectiemechanismen en de natuurlijke werking van de ecosystemen.

Eén van de zaken waar ik door getroffen werd, is het feit dat levende wezens maximaal en optimaal het aanbod van energie benutten. Een kolibrie bijvoorbeeld verbruikt zo idioot veel energie dat het alleen kan bestaan in een omgeving waarin altijd bloeiende planten voorkomen. De nectar is de meest energierijke natuurlijke voedingsbron voor dieren. Een zonnevis op zijn beurt moet het hebben van kwallen, en daar zit zo weinig voedingswaarde in dat het beest aan het wateroppervlak moet 'zonnen' om voldoende warm te blijven.

Ik bedacht me dat mensen op een soortgelijke manier reageren. Energiebronnen als benzine, elektriciteit etc. zijn in de westerse wereld ruim voorhanden en worden dus maximaal gebruikt, niet optimaal. Energie kost geld en de kosten van energie sporen aan tot optimaal gebruik. Geld is dus het middel voor energiereductie, energie duurder maken het enige middel. En dat gaat weer vanzelf want we gebruiken zoveel energie dat het mechanisme van vraag en aanbod zijn werk doet. En als de markt het niet doet, dan wel de overheid. Energie wordt al geruime tijd jaar op jaar 5 tot 10% duurder. Waar je in Leiden al niet op kunt komen.

Producten evolueren eveneens, bedacht ik me. Dakpannen bijvoorbeeld. Eerst de nonnen en monniken, vervolgens aan elkaar geplakt de oude holle pan, dan de verbeterde en opnieuw verbeterde holle pan, dan de verschillende soorten en ondersoorten omdat de concurrentie zijn intrede doet. Concurrentie die het gevolg is van een verbeterde infrastructuur. En nu dan de steeds grotere kleipannen, omdat de productieprocessen worden geoptimaliseerd. Ook een mooie is platte daken. Daar zie je een gelijkopgaande lijn met het industriële afval door de decennia heen. Eerst teermastiek als restproduct van kolengas, dan bitumen als restproduct van aardolie, APP als restproduct van plastic, SBS als restproduct van rubbers.

Beschikbaarheid van goedkopere grondstoffen maakt dat we nu met een hoos aan nieuwe kunststofdakbedekkingen te maken hebben. Dakdekkers maken daken om net als andere mensen geld te verdienen om eten en energie te kunnen kopen. Wie dat het beste doet, wordt de grootste. 'Survival of the fittest,' noemde Darwin dat - waamee maar bewezen is dat ook dakdekkers evolueren. Het gaat nog verder. Het dak als geheel is nu ontdekt als opstelplaats voor duurzame energiecollectoren. De technieken voor zonne-energie evolueren, en nu is beschikbare ruimte de bepalende factor. Het gebrek daaraan werkt in Nederland sowieso het meervoudig dakgebruik in de hand. Die collectoren zijn nu nog niet zo ver ontwikkeld dat de terugverdientijd binnen de horizon van de economische geest vallen. Alleen mensen die verder kijken dan zeven jaar gaan er toe over om een collector op het dak te plaatsen. Maar de energie wordt steeds duurder en de technieken verbeteren, dus dat komt vanzelf.

Al filosoferend kwam ik er op dat we op natuurlijke wijze neigen naar zo veel mogelijk energieverbruik, waarbij de beschikbaarheid bepalend is, en we geld nodig hebben om dat op te heffen. Oproep tot matigen is tegennatuurlijk en daarmee vrijwel zinloos. Energiebesparing komt door marktwerking vanzelf. De wereld in Naturalis verklaard - of nog leuker: het leven is Leiden. Mijn zoontje verstoorde mijn mijmeringen met de vraag wat er vóór de evolutie was. Ik was allang blij dat hij niet vroeg naar de zin van het leven, want daar heb ik werkelijk geen flauw benul van. Ik stond daar in de evolutie als iemand die zich met daken bezighoudt. Verklaar dat maar eens. Ik vertelde hem daarom eerst maar dat alles in eerste instantie theorie is en we nog niet alles weten. Voor mezelf had ik onze huidige tijd wel beantwoord. Wie een bezoekje aflegt aan Leiden kan het zelf zien: voor de evolutielijn staat namelijk de kassa.

Ton Berlee



Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door:

Leveranciernaam

Inschrijven nieuwsbrief