Roofs 2014-10-06 Veilig werken op hoogte Schijnveiligheid op hellende daken?

De bestaande normen voor ankerpunten voor hellende daken gaan uit van het product als productnorm, en zeggen niets over de bouwkundige montage ervan op de achterliggende constructie. Naar aanleiding van een onderzoek dat is gestart door de Rijksgebouwendienst (inmiddels Rijksvastgoedbedrijf) is er een werkgroep gestart om hier verandering in aan te brengen.


John Kouwenberg
Voorzitter werkgroep namens Het Hellende Dak

Vallen van hoogten is nog steeds een van de belangrijkste oorzaken van dodelijke arbeidsongevallen in de bouwsector met jaarlijks circa 1300 doden in Europa. De menselijke kostprijs en de financiële en economische gevolgen van deze ongevallen zijn onaanvaardbaar. Met name in de dakenbranche is valgevaar uiteraard ongeval oorzaak nummer 1, het dak zit nu eenmaal op hoogte. Vele (bijna) valincidenten gebeuren tijdens onderhoud of inspectie van de hellende vlakken. Als we de ontwikkelingen zien op veilig werken op hellende daken, met name voor het aangelijnd werken tijdens kortdurend werk, dan schreeuwt de een nog harder dan de ander: dat zijn product het beste is, dat het aan het Bouwbesluit voldoet, dat er sneller mee is te werken, etc. Echter, als we iets dieper inzoomen, dan is een kreet als bijvoorbeeld dat het voldoet aan het Bouwbesluit een luchtkasteel –  simpelweg omdat het Bouwbesluit helemaal niets zegt over het valbeveiligingsproduct. Zo’n product moet gewoon aan de bestemde norm voldoen waarbij het met goed gevolg testen (en testrapport) aangeeft of een product wel of niet geschikt is. Daarbij kun je dan wel een goed getest product hebben, maar dan hebben we nog niets gezegd over de onderconstructie en de montage van het product. Met name de combinatie van een ankerpunt in samenhang met de onderconstructie en hun beide specifieke eisen blijkt bij vele fabrikanten onderbelicht.

Al jarenlang worden dakhaken c.q. ankerpunten toegepast als veiligheidsmiddel voor het zekeren van personen en het aanhaken van ladders. De hierbij gehanteerde certificaten van de leverancier zijn productspecifiek en zeggen vaak niets over de toepassingen, de verbinding met en controle van de draagconstructie. Daarbij komt dat de normen EN 795 en EN 517 nogal eens te pas en onpas worden toegepast op producten.

Bij valbeveiliging, dakhaken, ankerpunten en lijnsystemen, hebben we te maken met twee belangrijke normen: De EN 517 (2006) en de EN 795 (2012). Belangrijk hierbij is dat als een ankerpunt onderdeel uitmaakt van de dakconstructie, dit getest moet worden volgens de EN 517 en niet conform de EN 795. Deze laatste norm is namelijk alleen bedoeld voor persoonlijke beschermingsmiddelen tegen vallen (dus niet permanente verankeringspunten) en bijvoorbeeld lijnsysteem (klasse G).  De tekst van de twee normen geeft ons hierin duidelijkheid.

‘EN 517 is van toepassing op bouwproducten welke permanent zijn aangebracht op het oppervlak van hellende daken. Ze zijn voornamelijk bedoeld voor bevestiging van ladders, werkplateaus, steigers én als ankerpunten voor persoonlijke valbeveiligingsmiddelen. Dit document is niet van toepassing op installatie cq montage van deze bouwproducten welke uitsluitend worden gebruikt als ankerpunten voor persoonlijke valbeveiligingsmiddelen.’

en:

“EN 795 geeft eisen, beproevingsmethoden, gebruiksaanwijzingen en merken voor verankeringsvoorzieningen die uitsluitend zijn bedoeld voor persoonlijke bescherming tegen vallen.

Deze norm is dus niet bedoeld voor ankerpunten die zijn ontworpen volgens EN 517,loopplanken volgens EN 516 of  vaste verankeringspunten die een deel van de oorspronkelijke constructie vormen. De EN 795 is  bedoeld voor niet-tot de constructie behorende ankerpunten of lijnsystemen en onderscheidt daarbij verschillende klassen. De norm is tevens een type goedkeuring en dit houdt in dat testen, uitgevoerd door een gecertificeerde keuringsinstantie een zogenaamd notifided body, hebben uitgewezen dat het product voldoet aan hetgeen in de norm is gesteld. Deze goedkeuring heeft dus alleen betrekking op het geteste product zelf, maar niet direct op de bouwkundige montage ervan. De uiteindelijke keuring van een valbeveiligingsproduct dient dus te gebeuren via de juiste norm door een onafhankelijk keuringsinstituut dat is aangewezen als zogenaamd notified body en niet door de fabrikant zelf!

Een onderzoek van de Rijksgebouwendienst naar de deugdelijkheid van de op rijksgebouwen aangebrachte ladderhaken heeft ertoe geleid dat Rijksgebouwendienst heeft verboden tot nader order de in de daken aanwezige ladderhaken te gebruiken. In het vervolg heeft Rijksgebouwendienst aanvullende testen laten uitvoeren door TNO op dakhaken welke nu op het dak van het Paleis op de Dam zijn gemonteerd.

De uitgevoerde testen en onderzoeken geven aan dat de meeste dakhaken wel de zogenaamde verticale krachten naar beneden, klasse A, aan kunnen (als ze aan de dakbalken, niet alleen het beschot, zijn bevestigd), echter dat er problemen komen als de haken in horizontale richting of zelfs over de kop worden belast. Het ontbreekt ook aan deugdelijke montagevoorschriften op de diverse ondergronden. In Nederland hebben we nu eenmaal verschillende soorten onderconstructies, forse sporen waarop de ankerpunten bevestigd kunnen worden, zijn vaak niet aanwezig. Denk hierbij aan sandwichelementen, houten deeltjes, enkelschalige dakelementen met een folielaag als dakbeschot, een diversiteit welke hun eigen specifieke constructieve aanvullende maatregelen vragen bij montage van ankerpunten.

Testen van dakhaken volgens de EN 517 uit te voeren door een Notifided Body

Met gebruikmaking van de EN 517 2006(E) zijn er 4 testbelastingen per type daksituatie uit te voeren. Eén volledige test bestaat uit vier belastingen met bijbehorende eisen. Geslaagd is een test als aan alle vier de belastingeisen is voldaan. Op basis van één negatief testresultaat kan een dakhaak in zijn specifieke toepassing afgekeurd worden. Om een positief resultaat te verkrijgen moeten minimaal drie geslaagde testen zijn uitgevoerd
conform EN 517 2006 (E) en de rekenwaarde bepaald volgens de NEN-EN 1990 sectie 5.2.

Test type belastingen eis conform EN517 2006 (E) Resultaat

A1 / B1 1,5 kN statische test
gedurende 1 minuut
Tijdelijke vervorming < 5 mm

A2 / B2 2,6 kN statische test geen bezwijken én blijvende vervorming (haak, bevestiging en dakconstructie)

A3 / B3 10 kN statische test geen bezwijken (haak, bevestiging en dakconstructie)

A4 / B4 100 Kg dynamische test bij een valhoogte van 2,5m geen bezwijken (haak, bevestiging en dakconstructie)


Type A belast de haak evenwijdig aan zijn as en het dakvlak als zijnde een haak midden op het dakvlak.
Type B belast de haak evenwijdig en haaks (horizontaal) op zijn as als zijnde een haak aan de rand van het dakvlak.

Inmiddels is wel bekend dat de dakhaken en ankerpunten als product misschien wel kunnen voldoen aan de norm, echter het grootste risico zit in de combinatie product met ondergrond, het dakbeschot en achterliggende constructie. Hiervoor is het noodzakelijk dat elk ankerpunt specifieke montageinstructies heeft voor de ondergrond cq dakconstructie waar deze op moet worden gemonteerd. Een ankerpunt gemonteerd op een specifiek dakbeschot kan dan als combinatie getest worden volgens de norm, bij goedkeuring kan de fabrikant dan ook zijn specifieke montageinstructie afstemmen op de ondergrond en achterconstructie..

Nieuwe praktijkrichtlijnen

De huidige normen voor ankerpunten op hellende daken hebben vooral het kenmerk van productnorm in plaats van een norm die het complete systeem toetst, ankerpunt met specifieke ondergrond en achterconstructie. Ook zegt de norm verder niets over de plaats op het dak, montagewijze, gebruikshandleiding, onderhoud, keuringsfrequentie, wie is deskundig genoeg om te keuren etc. Om hier verandering in te brengen is een technische werkgroep van deskundigen bijeen gekomen waarin vertegenwoordigd zijn: de branchevereniging Het Hellende Dak (HHD), branchevereniging voor glasbewassing en gevelreiniging OSB, Rijksvastgoedbedrijf (voor 1 juli 2014 Rijksgebouwendienst), Monumentenwacht, fabrikanten en enkele onafhankelijke adviesbureaus. Onder leiding van IKOB BKB is een eerste traject ingezet om te komen tot een praktische richtlijn in de vorm van een URL, welke direct onder de nationale beoordelingsrichtlijn voor hellende daken valt, BRL 1513. De scope van deze URL is vooral de “Bouwkundige montage van veiligheidsvoorzieningen op hellende daken”. Tevens wordt getracht een verbinding te maken met het A-Blad hellende daken wat als onderdeel van de Arbocatalogus Bouw & Infra zijn plaats heeft in dit geheel. Parallel hieraan zal tevens via de normcommissie schubvormige dakproducten een traject ingezet worden om te komen tot aanpassing van de huidige normen.

Valbeveiliging bij het werken op hellende daken is een veelomvattend en daardoor complex gebied. Daarbij gaat het niet alleen om nieuwbouw- of renovatiewerkzaamheden, ook in de beheerfase van een gebouw dienen voor onderhoudswerkzaamheden op het dak de nodige voorzieningen aanwezig te zijn. Echter deze voorzieningen, voornamelijk ankerpunten, dienen wel in hun toepassing aantoonbare veiligheid te bieden. Dit betekent dat uiteraard het product zelf aan alle eisen moet voldoen maar, net zo belangrijk, ook in combinatie met het dakbeschot en de achterconstructie zal het ankerpunt veiligheid moeten bieden. Dit betekent voor fabrikanten dat zij feitelijk voor elke ondergrond een specifieke montagehandleiding dienen te hebben waarbij de ondergrond in combinatie met het ankerpunt ook is getest en goedgevonden volgens de norm. In de URL komt naast het aantonen via testen ook de mogelijkheid voor constructeurs om middels berekening aan te tonen of de combinatie ankerpunt/dakconstructie kan voldoen. Uiteraard moeten hier dan wel de juiste kengetallen van de fabrikant en de onderconstructie bekend zijn bij de constructeur. Er is inmiddels een start gemaakt met het samenstellen van een marktbrede vertegenwoordigende technische werkgroep die samen met IKOB BKB aan de slag gaat om duidelijkheid te scheppen.

Uiteraard zullen we de markt van onze vorderingen op de hoogte houden.

Wilt u deze tekst in opgemaakte vorm lezen met foto's, klik dan deze link aan, dan ontvangt u de tekst in een PDF bestand



Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door:

Leveranciernaam