(uitgave 00/3 pag 12)
Praktische aanbevelingen na 15 jaar ervaring
De firma Tecmat heeft de afgelopen 15 jaar een tachtigtal tuindaken en vegetatiedaken gerealiseerd. De heer Lievens maakt van deze ervaring dan ook dankbaar gebruik om in onderstaand artikel enkele praktische aanbevelingen te formuleren als aanvulling op de eerder theoretische beschouwingen van het dossier groendaken in onze juni- en septemberuitgave van vorig jaar. In de praktijk blijkt namelijk dat de meeste problemen vaak te wijten zijn aan het zondigen tegen een aantal basisprincipes (Red.).
De eigenaar van een prestigieus kantoorgebouw liet op aanraden van zijn architect een extensief groendak met vetplanten en kruiden construeren. Slechts enkele maanden na de plaatsing werd er al kritiek geuit op het feit dat niet alle kruiden zich even snel ontwikkelen. Het is dan ook van zeer groot belang dat het enthousiasme van de groengezinde ontwerper wordt overgedragen naar de eigenaar van het gebouw. Hij moet terdege geïnformeerd worden over de eigenschappen van het systeem zodat hij ook de beperkingen ervan kan verstaan en aanvaarden. Zoniet, kan hij beter overstappen naar een andere oplossing.
Daktuinen spreken de architect over het algemeen zeer sterk aan omdat ze hem de mogelijkheid geven zeer creatief te werk te gaan. De eigenaar moet echter beseffen dat het behoud van de artistieke effecten in de loop der jaren meer onderhoud zal vergen dan dat bij een identieke tuin die zich op de grond bevindt. Bomen worden groter en kunnen kantelen, struiken groeien en veroorzaken (teveel) schaduw, grassen drogen uit en kunnen het brandgevaar verhogen, waterafvoeren kunnen door bladeren verstopt geraken, enz.. Een grondige informatie en een degelijk onderhoudsprogramma kunnen al deze kapen helpen omzeilen. Mogelijkerwijze leidt het informeren over de beperkingen tot de keuze van een extensieve dakbegroeiing, weliswaar minder prestigieus maar zonder onderhoud, of tot het aanbrengen van kunstgras.. De klant is nu éénmaal koning. In elk geval, om problemen te vermijden is het belangrijk dat zijn keuze berust op een duidelijke en volledige informatie en dat hij weet waar hij aan toe is met de keuze van een bepaald systeem.
Sommige enthousiaste ecologisten moeten terug op de begane grond worden gebracht: de combinatie van de techniek van de bouw met de plantenkunde is onderworpen aan begrenzingen en de ervaring speelt dan ook een grote rol bij de keuze van de juiste oplossingen. Wij kennen een huis dat onbewoonbaar is geworden omdat de invloed van de (in dit geval excessieve) begroeiing op het fysisch evenwicht (denk maar aan verwarming, verluchting, condensatie,..) onvoldoende in acht werd genomen.
Het waterbeheer
Talrijke proeven tonen dat een plat dak met een grindlaag op jaarbasis ongeveer 10% van de regenval vasthoudt. Bij een dunne extensieve dakbegroeiing loop dit percentage op tot 50% en bij een tuindak met 20 cm substraat zelfs tot ca. 75%. Minder water in de riool betekent minder overstromingsgevaar en bovendien -dank zij de verdamping- meer vocht in de lucht, minder stof en dus minder ademhalingsproblemen. Deze voordelen hebben als gevolg dat in sommige streken of gemeenten de dakbegroeiing door de overheid wordt opgelegd of zelfs fiscaal wordt gesteund. Langs de andere kant is het zo dat de eigenaar die het regenwater wil opvangen in een put in de zomer dikwijls droog zal zitten.
De wortels
Men moet er over waken dat dit troetelthema van de specialist niet uitgroeit tot de nachtmerrie van de architect! De risico's van de wortelgroei zijn zeker niet te verwaarlozen maar mogen ook niet worden overdreven. Wortels worden pas echt gevaarlijk wanneer ze in de droge zomerperiode op zoek gaan naar vocht, onder meer datgene dat zich gedurende de winter in de isolatielaag heeft gecondenseerd. Een stevig dampscherm en (nog beter) een dampdichte isolatie zullen helpen dit fenomeen onder de knie te houden.
Ook het gebruik van een door de Duitse FLL geteste waterdichting moet u geruststellen: deze proef duurt 4 jaar en test de weerstand tegen planten met een agressieve wortelgroei zoals els en populier en dit zowel in natte als droge cycli. Het toevoegen van additieven in bitumenbanen is geen absolute waarborg (sommige planten storen zich er zelfs niet aan) en banen met een metalen beschermlaagje kunnen nog steeds ter hoogte van de naden worden doorboord.
Denk ook niet dat een betonnen plaat boven de waterdichting u veilig zal stellen: de wortels worden aangetrokken door het onderliggende vocht en vinden makkelijk hun weg door de microscheurtjes in het beton. Bovendien maakt deze betonplaat de waterdichting absoluut ontoegankelijk voor latere herstelling. Wij hebben ooit zo'n reparatie zien uitvoeren en het wegbreken van de plaat kostte om en bij de 4000 F/m2! Zowel op bestaande als op nieuwe daken kan de wortelbestendigheid flink worden verhoogd door het plaatsen van een wortelwerende folie: voor enkele tientallen franken per m2 vermijdt u zoek- en herstellingswerken die in het slechtste geval in de miljoenen kunnen lopen.
Bitumen of kunststof?
De ervaring leert ons dat geen enkel afdichtingsysteem altijd en overal goed presteert. Alles hangt af van de behoeften, de omstandigheden en het budget. Elk product heeft zijn voor- en nadelen, zijn voor- en tegenstanders, en de commerciële argumenten wegen soms te zwaar ten opzichte van de technische. Neem daarom contact op met verschillende specialisten, kijk naar hun referenties (hoe ouder, hoe beter..) en kies een systeem dat weinig gevoelig is voor onnauwkeurigheden en fouten in de uitvoering. Onze persoonlijke voorkeur gaat uit naar systemen die over de hele oppervlakte verkleefd zijn zodat het eventuele lekwater niet of moeilijk horizontaal onder de waterdichting in de isolatielaag kan circuleren en het opzoeken van een lek dus ook (een beetje) gemakkelijker wordt. Een andere mogelijkheid om het zoeken naar lekken te vergemakkelijken is het compartimenteren van de dakopbouw, voor zover dit op een verstandige manier gebeurt.
Respect voor de dichtingswerken
Vaak stellen wij vast dat de waterdichting reeds bij de oplevering niet meer 100% waterdicht is. Dit is gewoonlijk niet te wijten aan de dakdekker, maar wel aan de andere (vak?)mensen die dikwijls te wild te keer gaan wanneer de dakdekker naar huis is. Een waterdichting is namelijk niet bestemd om er zonder meer een stelling op te bouwen, er met een 'bobcat' over te rijden of er van drie verdiepingen hoger een hamer of betonijzer op te laten vallen. Wij zijn dan ook van mening dat een degelijk afschot (liefst 2%) en een draineerlaag boven de waterdichting veel problemen kan vermijden: het water zoekt immers de gemakkelijkst weg en die is dan hopelijk niet het scheurtje in de dichting of de vergeten lasnaad maar wel de kunststof draineermatten die in een paar minuten worden geplaatst voor minder dan 200F/m2 en tevens een bijkomende mechanische bescherming vormen voor de waterdichting. Men mag ook niet vergeten dat een extensieve begroeiing (bvb. met voorgekweekte matten) niet zwaar genoeg is en ook te luchtopen om als ballastlaag te kunnen dienen. De windzuigkrachten op de onderliggende lagen moeten met andere middelen (kleven, mechanisch bevestigen) worden opgevangen.
En op hellende daken?
Vanaf een tiental graden op een gladde waterdichting en een twintigtal graden op een bitumenbaan met leischilfers moet men rekening houden met het gevaar van afschuiven van de substraatlaag. Er bestaan degelijke kleef- en ankersystemen die kunnen voorkomen dat u de planten plots beneden in de tuin terug zou vinden. Voor het aanbrengen van een groendak met een helling van meer dan 35 graden kunt U het best beroep doen op systemen en specialisten met meer dan 10 jaar ervaring, maar die zijn natuurlijk niet talrijk!
Aandachtspunten bij de plaatsing
Dikwijls wordt niet gedacht aan het feit dat het aanbrengen van een dakbegroeiing het versjouwen van tonnen materiaal vergt: voor een vegetatiedak van 1000 m2 met voorgekweekte matten ligt dat tussen 20 en 30 ton maar bij een tuindak met 20 cm substraat spreekt men al snel over om en nabij de 200 ton. Er rijzen dus een aantal praktische vragen. Kan de vrachtwagen in de onmiddellijke nabijheid van het gebouw worden afgeladen? Zijn er efficiënte toestellen op de werf aanwezig om alle spullen snel op het dak te krijgen? Een telescopische vorklift moet speelruimte hebben, een dakdekkerslift is een traag toestel, een torenkraan is zeer snel.. Maak uw keuze in functie van de mogelijkheden alvorens de eerste vrachtwagen op de werf staat!
Veel dakdekkers deinzen ervan terug om een dakbegroeiing aan te brengen. De ervaring leert ons echter dat de plaatsing van een vegetatiedak met voorgekweekte matten, mits degelijke technische ondersteuning door de leverancier, best te doen is en dus ook meer werk oplevert voor de dakdekker. Anders is het gesteld wanneer er ter plaatse moet worden gezaaid of gekweekt: dit is puur specialistenwerk. Diverse tuinaannemers hebben hier reeds hun broek aan gescheurd want ook hier is ervaring een noodzaak.
Het aanbrengen van de begroeiing door de dakdekker heeft als extra voordeel dat de verantwoordelijkheden beter zijn afgelijnd: alles uit één hand zal discussies vermijden. De werf wordt liefst zodanig georganiseerd dat de begroeiing pas wordt aangebracht wanneer alle andere werkzaamheden op en rond het dak achter de rug zijn om eventuele beschadigingen door derden te voorkomen. Planten hebben water nodig en ook een extensief groendak moet minstens één keer grondig worden besproeid. De architect moet dus een degelijke wateraanvoer voorzien tenzij er beroep kan worden gedaan op de brandweer.
Nazorg
Het feit dat een vegetatiedak niet moet worden onderhouden wil daarom nog niet zeggen dat er geen controle moet plaatsvinden. Wij raden dan ook aan om gedurende het eerste jaar om de drie maanden het dak even te inspecteren om dingen die verkeerd lopen makkelijk en snel (en gewoonlijk ook goedkoop) bij te kunnen sturen. Zoals op alle daken is ook op groendaken een jaarlijkse controle onontbeerlijk om verstopte waterafvoeren en waterinfiltratie of verzakking van het dak te vermijden. Bij tuindaken moet een degelijk onderhoudsprogramma worden opgesteld en ook worden nageleefd. Een te hoog gegroeide boom die bij hevige wind op straat terechtkomt is immers voor iedereen een probleem.
Gebruik de ervaring
Er zijn specialisten met tien tot twintig jaar ervaring die reeds tientallen tuin- en vegetatiedaken hebben gerealiseerd en U bij kunnen staan met raad en daad. Doe beroep op hen, tenzij u het wiel opnieuw wenst uit te vinden.. en daar het leergeld voor wil betalen.
door: Marc Lievens, Tecmat NV
Kies hier:
Inhoudsopgave Roof Belgium 2000
Terug naar Roof Belgium