(uitgave 00/4 pag 16)

Pizarras Samaca: van de groeve tot op het dak

Rond 1965 begon de Spaanse leisteenindustrie serieus te bloeien en tegenwoordig is ruim 80% van de wereldproductie afkomstig uit dit land. Ook in de Benelux werd vorig jaar ongeveer 40.000 ton Spaanse leien verwerkt. Een belangrijke speler in dit verhaal is de n.v. Samaca Benelux die elk jaar ongeveer een half miljoen m2 natuurleien weet te verkopen wat ongeveer overeenkomt met 1/3 van het jaarlijks verbruik. Eind maart hadden wij de eer en het genoegen om samen met de Samaca-directie en een aantal dakdekkers twee van hun voornaamste leisteengroeven in het noordoosten van Spanje te bezoeken.

Samaca staat voor SAnta MAria de CAsaio en is de naam van de coöperatieve vennootschap die werd opgericht in 1969. Tien jaar later werd de maatschappij omgevormd tot de naamloze vennootschap Pizarras Samaca, waarbij "pizarras" het Spaans is voor "leien". Deze onderneming produceert en verkoopt een zeer uitgebreid gamma natuurleien die ontgonnen en verwerkt worden in ontginningsplaatsen in Galicië, een streek in het noordoosten van Spanje. Met 15 groeven in exploitatie en een totaal van 700 personeelsleden is dit bedrijf goed voor een jaarlijks productievolume van ca. 90.000 ton. Sinds vorig jaar is de productie ook gecertificeerd volgens ISO 9002. Het Belgisch filiaal Samaca Benelux, met zetel te Namen, werd opgericht in 1992 en verkoopt jaarlijks ongeveer 500.000 m2 natuurleien aan groothandels in België, Groot-Hertogdom Luxemburg, Nederland en het noorden van Frankrijk.

 
  Het klieven van de leien gebeurt nog steeds manueel door het blok te verdelen in platen met de breedte van de kop van de beitel en deze vervolgens telkens in twee te klieven tot de gewenste dikte wordt bereikt.
Opkomst van de Spaanse lei

Sinds het eind van de 19e eeuw heeft de leisteenindustrie in onze streken veel van haar pluimen verloren. In Groot-Brittannië viel de jaarlijkse productie van 300.000 ton in het begin van deze eeuw terug tot ca. 30.000 ton en in België bleef er van de talrijke uitbatingen uiteindelijk maar één over. De voornaamste reden hiervoor waren de verhoogde kostprijs voor de handenarbeid, het dalend aantal vakmensen en de concurrentie van nieuwe vervangingsproducten zoals asbestcementleien, maar ook de invoer van Spaanse leien begon sterk door te wegen. In Spanje lagen de lonen immers een pak lager en doordat de ontginning gebeurde in grote open groeven in plaats van in ondergrondse mijnen waren de productiekosten ook veel beperkter. Sinds de toetreding van Spanje tot de Europese Unie is het loonverschil met de Noord-Europese landen sterk afgenomen, maar het prijsvoordeel blijft bestaan, temeer omdat de Spaanse industrie, dankzij de omvang van de ontginning, haar kosten kan verdelen over een veel groter exploitatievolume. De toetreding tot de EU had ook als gevolg dat de Spaanse leien beter aanvaard werden dan in de prille beginperiode, toen de kwaliteit inderdaad soms bedenkelijk was. Men mag daarbij echter niet vergeten dat er sinds 1981 in ons land een speciale homologatiecommissie voor natuurleien werd opgericht om producten met een te lage kwaliteit te weren.

8 gehomologeerde leien

Eind maart werden we door de directie van Samaca Benelux uitgenodigd voor een bezoek aan twee van haar voornaamste groeven, samen met een vertegenwoordiging van groothandel Meurer uit St. Vith en enkele klanten dakdekkers. Het beloofde een zeer aangename en leerzame uitstap te worden.
Na een twee uur durende vlucht Brussel-Madrid en een vijf uur durende rit met een luxe-autocar (door sneeuwbuien, jawel!) arriveerden we in ons hotel in Barco, Orense van waaruit we na een verdiende nachtrust vertrokken naar het Samaca hoofdkantoor in Sobradelo de Valdeorras. Na een korte kennismaking met de plaatselijke directie sprongen we allen in Jeeps om in ware safaristijl twee van de voornaamste groeven de bezoeken: de 55 (Juanita) en de 77 (La Ponderossa). Pizarras Samaca beschikt over 15 actieve exploitatiesites met verschillende namen die echter voor alle eenvoud genummerd zijn. Aangezien de verschillende leisteenlagen gekenmerkt worden door een andere soort verharding en een andere geologische geschiedenis zal ook de kwaliteit van de leien verschillen van groeve tot groeve. Daarom worden de Technische Goedkeuringen voor natuurleien ook uitgereikt per ontginningsplaats. Samaca beschikt over 8 verschillende homologaties op de Belgische markt: de Samaca 28, 29, 33, 39, 52, 55, 56 en 77.

De ontginning

 
  Een diamantkabelzaag in volle actie.
Tijdens de ontginning begint men met het boren van gaten waarin vervolgens explosieven worden gestopt om de bovenste ruwe steenlaag te verwijderen. Eens het niveau van de leisteen wordt bereikt gaat men iets omzichtiger te werk. Met een lange, fijne boor wordt er een horizontale en verticale gang gecreëerd die op elkaar aansluiten zodat er een lange diamantkabel kan worden doorgevoerd. Deze kabel wordt op een machine aangesloten die hem tegen hoge snelheid rondjaagt en tegelijkertijd met grote kracht achteruittrekt zodat de leisteenlaag langzaam maar zeker - met een snelheid van 1 m2/h - wordt doorgezaagd. Op deze manier kan maar liefst tot 200 m2 in één keer worden weggezaagd. De grote blokken die zo vrijkomen worden met vrachtwagens naar de centrale verwerkingseenheid bij het hoofdkantoor gebracht terwijl de kleinere stukken meteen behandeld worden in de kleine ateliers die zich in elke groeve bevinden. De blokken worden gekliefd in platen die vervolgens met grote zaagmachines tot elementen worden verzaagd met afmetingen die net iets groter zijn dan het formaat van de leien. Dankzij hun gelaagdheid kunnen deze elementen makkelijk gekliefd worden in dunne, evenwijdige platen. Dit klieven gebeurt nog steeds manueel door het blok te verdelen in platen met de breedte van de kop van de beitel en deze vervolgens telkens in twee te klieven tot de gewenste dikte wordt bereikt. In een volgende fase worden de leien op maat gesneden en de randen afgeschuind om het aflopen van regenwater aan de onder- en zijrand te vergemakkelijken. Een laatste doch zeer belangrijke stap is het sorteren van de afgewerkte leien in 1e, 2e en 3e keus waarna ze op paletten worden gezet en worden klaargemaakt voor het transport.

Afvalprobleem

De Spaanse leisteenindustrie heeft te kampen met een zeer groot afvalprobleem aangezien slechts 2 tot 3 % van het ontgonnen materiaal geschikt is voor de productie van dakleien. De rest van het gesteente, dat na ontginning tot drie keer in volume toeneemt, zou kunnen worden vermalen tot leischilfers of grind voor de wegenbouw, maar aangezien het transport naar dergelijke afvalverwerkingsinstallaties economisch niet haalbaar is wordt het afval gewoonweg in de valleien van het Noord-Spaanse gebergte gestort. Vroeger gebeurde dit kosteloos, maar tegenwoordig moet er aan de staat een aanzienlijk bedrag worden betaald voor het herstel van de omgeving, wat noodzakelijkerwijze moet worden doorberekend in de prijs van de leien.

door: ing Guinée G.

Kies hier:
Inhoudsopgave Roof Belgium 2000
Terug naar Roof Belgium