Natuurlijke ventilatie

Vervanging van ventilatieproducten

o Erik Ruijs, Bovema S-air

Dikwijls worden 'natuurlijke' ventilatieproducten vervangen omdat ze zijn afgeschreven en niet meer functioneren naar behoefte. De ventilatieluiken hebben doorgaans ruim 10 jaar hun dienst bewezen en zijn toe aan vervanging. Bij de selectie van een nieuw ventilatieproduct zijn een aantal aspecten van belang. Wanneer moet welk ventilatieproduct worden toegepast en hoe kan deze het beste worden gemonteerd ?

Werkingsprincipe natuurlijke ventilatie
Bij natuurlijke ventilatie (ventileren zonder geforceerde lucht toe- of afvoer) wordt gebruik gemaakt van de opstijgende warmte in een ruimte. Machines, mensen en verlichting zorgen samen met de warmte van de zon voor een temperatuurstijging in een ruimte. Doordat warme lucht opstijgt, ontstaat er een natuurlijke luchtstroom.

Een goed ontworpen natuurlijk ventilatiesysteem kent diverse voordelen ten opzichte van een mechanisch ventilatiesysteem. Het vergt minder onderhoud en is niet storingsgevoelig. Verder is het met minimale aanpassingen te integreren in een Rook- en Warmte-Afvoersysteem (RWA). De ventilatieproducten zijn geruisloos en hebben soms zelfs een geluiddempende werking. In de zomer kunnen de ventilatieopeningen 's nachts worden geopend waardoor de ruimte op natuurlijke wijze wordt afgekoeld. De ventilatie-eenheden zorgen voor een besparing op het energieverbruik en zijn zelf regelend. Bij een hogere warmtelast wordt automatisch meer lucht afgevoerd. Het extra daglicht dat door de (lichtdoorlatende) ventilatievoorzieningen binnentreedt, heeft een positief effect op de mensen.

Op het gebied van natuurlijke ventilatie zijn diverse producten op de markt. Deze ventilatieproducten hebben kenmerken die ze meer of minder geschikt maakt voor hun functie.

Ventilatieluik
Ventilatieluiken bestaan in uitvoeringen met één of twee kleppen. Ze worden geopend met één persluchtcilinder per luik en hebben een grote luchtdoorlaat. Soms worden ze toegepast als ontsnappingsluik in geval van brand.

De kleppen kunnen een vulling van ondoorzichtig materiaal bevatten. Het is ook mogelijk een lichtdoorlatende uitvoering te monteren. Hierbij wordt doorgaans polycarbonaat plaat of glas in de kleppen geplaatst. Indien lichtdoorlatende kleppen worden geïnstalleerd, dan is het verstandig de klep(pen) onder een hoek te laten aflopen. Bij een vlakke uitvoering blijft er namelijk een laagje water op het toestel liggen. Indien de kleppen onder een hoek staan, loopt de neerslag er direct van af en worden deze zelfreinigend. Ventilatieluiken met één of twee kleppen hebben een groot akoestisch en thermisch isolatievermogen.

(Brand)ventilatieraam
Bij sheddaken, glasdaken of in glasgevels worden vaak ramen gemonteerd. Deze hebben scharnieren aan de bovenzijde of aan de onderzijde. Indien ze aan de bovenzijde scharnieren, is de luchtdoorlaat minder en derhalve ook de ventilatiecapaciteit. Als de ramen aan de onderzijde scharnieren, is er een grotere luchtdoorlaat waardoor ze ook toepasbaar zijn in een RWA (Rook- en Warmte-Afvoer) concept. De ramen worden doorgaans elektrisch of pneumatisch, met behulp van cilinders, bediend.

Lamellenventilatoren
Lamellenventilatoren, ook wel kleppenventilatoren genoemd, worden dikwijls toegepast in een RWA concept. Deze toestellen hebben een aantal positieve kenmerken. Ze kunnen zowel lichtdoorlatend (met glas of polycarbonaat-plaat) als niet lichtdoorlatend (aluminium met of zonder extra isolatie) worden uitgevoerd. Tevens vereisen ze slechts een lichte bediening waardoor ze aantrekkelijker in aanschaf zijn. Zelfs met een flink pak sneeuw op de lamellen kunnen ze eenvoudig geopend worden en in open positie zijn ze goed bestand tegen harde wind. Lamellenventilatoren kunnen onder vrijwel alle hoeken, van horizontaal tot verticaal worden ingebouwd en ook in vrijwel alle inbouwsituaties (van glasconstructie tot geprofileerd dak).

Gebogen lamellenventilatoren
Naast de vlakke uitvoering van de lamellenventilator bestaat er ook een gebogen uitvoering. Deze is specifiek ontworpen voor montage in een lichtstraat. Door de vormgeving laat deze ventilator meer lucht door dan een vlakke lamellenventilator.

Labyrintventilatoren
Vrijwel alle eerder genoemde ventilatoren zijn ook verkrijgbaar met regeninslagvrije zijkleppen. Er bestaat echter ook een natuurlijke ventilator die specifiek ontworpen is voor deze toepassing.
De labyrint ventilatoren zijn speciaal ontworpen voor het afvoeren van grote hoeveelheden lucht op natuurlijke wijze. Door de constructie van de ventilatie-eenheid kan zelfs bij regen worden geventileerd. Labyrintventilatoren worden veel toegepast in gebouwen waar machines staan die veel warmte produceren. Ze kunnen tevens worden gebruikt voor de toevoer van lucht. Ook hierbij geldt dat ze veel lucht kunnen aanvoeren onder alle weersomstandigheden. Deze continue ventilatie-eenheden bevatten vrijwel altijd een automatische afsluitsectie zodat ze geen lucht doorlaten wanneer dat niet gewenst is.

Bedienbare lichtstraat
De veelvuldig voorkomende lichtstraat kan ook worden voorzien van een bedienbaar gedeelte. Hierbij wordt tussen twee roedes een bedienbare klep gemonteerd. Deze kan worden voorzien van een bediening voor ventilatie of RWA. Een bediening voor ventilatie bestaat doorgaans uit een elektromotor of een kleine cilinder. De bediening in geval van RWA bestaat uit een grote cilinder die de gehele klep 165 graden opent.

Vervanging en renovatie
Bij vervanging van een ventilatieluik is het van belang om de gebruikersfunctie van het gebouw te onderzoeken. Het is goed mogelijk dat in de loop der tijd andere activiteiten in het gebouw zijn gaan plaatsvinden. Mogelijk is de ventilatiebehoefte hierdoor ook veranderd.

Een ventilatieluik kan op meerdere wijzen aan vervanging toe zijn. Zo kan de klepvulling broos worden of kunnen de afsluitende rubbers zijn gekrompen. De dakdekker is dikwijls de eerste persoon die een veroudering van een ventilatieproduct op zal merken. Pas als de luiken gaan lekken worden de gebruikers van het pand bewust van de noodzaak tot reparatie of vervanging. De kwaliteit van de klepvulling en afsluitende rubbers is tegenwoordig sterk verbeterd ten opzichte van enkele jaren geleden. Zo zijn polycarbonaat platen tegenwoordig UV-bestendig en rubbers blijven langer hun afsluitende functie behouden.

Vervanging van de ventilatieluiken kan door dakdekkers worden uitgevoerd. Toch zal dit in veel gevallen gebeuren door de leverancier van de ventilatieluiken. Het plaatsen van de luiken is vaak redelijk eenvoudig, aansluiten van de bediening vereist echter toch kennis van vrij specifieke installatietechnische aspecten. Als de rookluiken tevens worden toegepast voor Rook- en Warmte-Afvoer dan is het in sommige gevallen zelfs vereist dit te laten aansluiten door een NCP- erkend bedrijf. Correcte besturing van de ventilatieluiken in geval van brand speelt hierbij een grote rol.

Ventilatiebedrijf Bovema S-air uit Milsbeek werkt dikwijls samen met dakdekkers bij de vervanging (en ook bij nieuwe installatie). Zowel installaties van Bovema S-air als van collega producenten worden in onderhoud genomen of vervangen. De 'eigen' dakdekker is als geen ander op de hoogte van de kenmerken van het dak. Door een goede samenwerking tussen de installateur/producent en de dakdekker is de gebruiker van het pand verzekerd van een optimaal functionerend ventilatiesysteem.

Indien de ventilatiebehoefte niet is veranderd, kan in principe het ventilatieproduct worden vervangen door een nieuw exemplaar. Indien slechts enkele kleppen zijn beschadigd, is het meestal mogelijk enkel de kleppen te vervangen. Wanneer vrijwel alle kleppen aan vervanging toe zijn, kan het voordeliger zijn om het gehele toestel te vervangen.

Als onderdeel van een totale dakrenovatie zouden ook ventilatie eenheden meegenomen moeten worden. Bovendien kan een betere isolatiewaarde van nieuwe en beter geïsoleerde ventilatie-eenheden de EPN-waarde (Energieprestatienormering) van een gebouw verbeteren.

Wilt u deze tekst in opgemaakte vorm lezen met foto's, klik dan deze link aan, dan ontvangt u de tekst in een PDF bestand.