Zoeken

Roofing Holland 1998-10-18 Beeldbepalend groen

Klassiek en moderne architectuur smelten samen bij newMetropolis

Wie via de IJ-tunnel Amsterdam verlaat, krijgt de vreemde gewaarwording een hoog oprijzend gebouw binnen te rijden. Dit gebouw, het wetenschapsmuseum newMetropolis, weerspiegeling van de tunnel waarop het gebouwd is, is één van de laatste creaties van de Italiaanse architect Renzo Piano. De plaats, pal boven de IJ-tunnel, is samen met de vorm van deze tunnel één van de grote inspiratiebronnen van de architect geweest. In Roofing Holland '97/1 is al aandacht besteed aan het bijzondere dak
Vanwege de complexe vormen van het ontwerp zocht de architect voor de gevel een materiaal dat deze vormen kon volgen zonder dat naderhand grote problemen met detaillering en uitvoering zouden kunnen ontstaan. Een metalen gevelbekleding, en dan met name van het materiaal koper, had daarbij de grootste voorkeur.
Omdat het onder natuurlijke omstandigheden vele tientallen jaren kan duren voordat een met koper beklede gevel de uiteindelijke karakteristieke kopergroene kleur zal bereiken, koos Renzo Piano voor fabrieksmatig groengepatineerd koper, daarmee meteen het beoogde visuele eindeffect realiserend. Al eind 1993 werden de eerste contacten gelegd met KME, fabrikant van groengepatineerd koper.
De complexe vorm, maar ook de eis dat delen van de gevel relatief eenvoudig uitgewisseld moesten kunnen worden, gaven in eerste instantie diverse complexe montagesystemen, systemen die enerzijds moeilijk te produceren waren en daarnaast ook een zeer arbeidsintensieve montage vereisten.
Pragmatisch denken tijdens diverse vergaderingen waarbij de projectarchitect Olaf de Nooyer samen met aannemer BAM Amsterdam, de gevelbekleder alsmede de koperfabrikant diverse opties de revue lieten passeren, leidde uiteindelijk toch tot een gevelbekleding in een zeer traditionele techniek: staande enkele felsnaden.

Complex

De voor een koperen gevel benodigde onderconstructie zit echter toch wat complexer in elkaar. Voor de kopgevel zijn speciale dooselementen vervaardigd die stuk voor stuk afwijkend van afmetingen waren. Deze dooselementen, bestaande uit een multiplex binnen- en buitenplaat op balken, inwendig voorzien van een damprem, isolatie en ruimte voor ventilatie, zijn aan de kopse kanten voorzien van ventilatieopeningen. De voor veel metalen gevels en daken noodzakelijke ventilatie kan daarmee ongehinderd van onder naar boven plaats hebben. De gevelelementen zijn onderling met pur-schuim, een rugvulling en duurzame kit op elkaar aangesloten.
De grote zijgevelvlakken zijn niet-geventileerd uitgevoerd. Door de hier toegepaste doosconstructie, bestaande uit een metalen binnendoos, volledig gevuld met isolatiemateriaal en afgesloten met multiplex, is het van binnenuit wegdiffunderen van waterdamp door de gevel voor een zeer groot deel verhinderd. Een spouw achter het multiplex ten behoeve van ventilatie is daarmee niet meer noodzakelijk. Het groengepatineerde koper zelf is volledig ongevoelig voor eventueel condens dat achter de plaat zou kunnen ontstaan. Om aantasting van het multiplex door ditzelfde condens te voorkomen, is een scheidingslaag tussen het hout en het koper aangebracht.
De gepatineerde koperplaten zijn in een aantal verschillende lengtes tussen 1/2 en 3 meter in wildverband aangebracht. Iedere plaat toegepast op de kop van het gebouw is iets conisch gesneden om de uitwaaierende lijnen van de gevel te kunnen volgen. Na zes platen is een speciaal passtuk toegepast, waarmee de verticale lijnen op het gebouw geaccentueerd worden.
De vensters in het gebouw mochten als zodanig niet zichtbaar zijn. Daartoe zijn voor de vensters speciale geperforeerde platen bevestigd die het groen van de gevel niet verstoren. Probleem hierbij was aanvankelijk het patineren van de achterzijde, waar van binnenuit tegenaan gekeken wordt. Met een speciale aanpassing in het patineerproces is uiteindelijk toch een bevredigend resultaat verkregen.
Voor de bevestiging van de klangen waarmee het koper op het multiplex gemonteerd wordt, zijn roestvaststalen geruwde nagels toegepast, drie per klang, geschoten met een pneumatisch nagelpistool. Om zeker te zijn dat de minimaal vereiste uittrekwaarde per klang bereikt werd, is een praktijkproef uitgevoerd om de werkelijke waarde te bepalen. Deze werkelijke waarde overschreed het minimaal vereiste met meer dan het tweevoudige.
De in eerste instantie gedachte zeer complexe uitvoeringswijze is uiteindelijk door het toepassen van aloude technieken vervangen, en heeft mede door een goede logistieke planning van zowel de fabrikant KM Europa Metal als de uitvoerder Ridder uit Hoorn tot een voor ruim 4.000 m2 gevel zeer korte installatietijd van ca. 3 maanden geleid.
Met newMetropolis Amsterdam is eens te meer weer aangetoond dat moderne architectuur met haar soms zeer complexe vormen zeer goed te combineren is met klassieke verwerkingstechnieken en tijdloze materialen zoals koper.