Zoeken

Roofing Holland 1998-10-23 Tienduizenden tonnen verontreinigd dakgrind verwerkt in puingranulaat en asfalt

Voor verontreinigd grind, gecontamineerd afval en in principe gevaarlijk afval, bestaat een stortverbod maar de praktijk neemt het niet zo nauw met de regels. Het wassen van grind is milieutechnisch de enige acceptabele verwerkingstechniek. In Nederland wordt jaarlijks 240.000 ton grind van de daken gehaald. Slechts 30.000 ton daarvan komt in wasinstallaties terecht. Het handhavingsbeleid deugt niet en honderdduizenden guldens verdwijnen in de zakken van dubieuze verwijderaars en verwerkers. Oneerlijke concurrentie, stellen de grindwassers.

Als we in Nederland met elkaar afspreken dat we ons werkelijk gaan inzetten voor een schoner milieu en de besparing van natuurlijke grondstoffen dan moeten we ons ook allemaal aan de regels houden. Nu vult de een op een gemakkelijke manier zijn zakken en de ander die veel heeft geïnvesteerd in mieu en veiligheid grijpt ernaast." Het zijn de woorden van Cor van de Nagel, technisch directeur van P. van der Kooij Transport NV in Schiedam. Het bedrijf is tien jaar geleden begonnen met het grindwassen en heeft geïnvesteerd in een kostbare wasinstallatie. Echter door het relatief duurdere verwerkingsproces waarbij het residu moet worden gestort op een daartoe ingerichte stortplaats, heeft het bedrijf miljoenen aan omzet verloren omdat anderen niet volgens de regels spelen. "Oneerlijke concurrentie en niets minder dan dat," zegt Van der Nagel.
Dakgrind wordt als 'gevaarlijk afval' aangemerkt. Er zijn verschillende oorzaken voor de verontreiniging. Het dakgrind heeft een filterende werking en diverse neerslagstoffen blijven op het dakvlak achter. Zware metalen als lood en zink bijvoorbeeld en teermastiekstof. De vervuiling met pak's (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) kan ontstaan door luchtverontreiniging als gevolg van emissie maar een van de belangrijkste verontreinigingen is afkomstig van de oude mastiekdaken. Mastiek, een steenkoolproduct en dus ontstaan uit plantenresten, bevat zeer veel pak's. En pak's zijn kankerverwekkend. Het ministerie van VROM wil daarom dat dakgrind wordt gereinigd en vindt het ongewenst wanneer het grind wordt gebroken en opgemengd in puingranulaat of asfalt. Bovendien stimuleert het ministerie hergebruik.
Het overgrote deel van de veertig tot vijftig grindverwerkende ondernemingen (puin- en asfaltbrekers) vermaalt en vermengt de verontreinigde kiezels waarna het granulaat wordt aangewend voor terreinverharding. Dat mag niet maar er is geen haan die er naar kraait. Een andere manier om van het vervuilde dakgrind af te komen is de verwerking van het materiaal tot zogeheten brac, de officiële naam voor teerhoudend asfaltgranulaat dat vervolgens als onderlaag in de wegenbouw wordt gebruikt. Dat mag evenmin maar de materialen zijn visueel nauwelijks van elkaar zijn te onderscheiden. En daar zit hem nou net de kneep.
Deze verwerkingsmethodes (voor zover van een verwerking mag worden gesproken), zijn beduidend goedkoper dan de behandeling van grind in een wasinstallatie. Er is immers geen residu dat kostbaar moet worden afgevoerd. Per twintig ton dakgrind, een volgeladen vrachtwagen, is dat zo'n zeshonderd gulden goedkoper. "Van dat bedrag steken veel eigenaren van containerbedrijven zo'n vierhonderd gulden in hun zak," zegt Van der Nagel.

Tonnen grind 'zoek'

In Nederland wordt van de hoeveelheid dakgrind die jaarlijks bij renovatie vrij komt (240 duizend ton) slechts circa 30 duizend ton gewassen. Gemiddeld bevat het verontreinigde grind 10 procent redidu, voornamelijk pak's en zware metalen. Dat betekent dat op jaarbasis circa 200 duizend ton grind niet wordt gewassen en dat er dus 20 duizend ton verontreinigde stoffen gewoon verdwijnt. De Schiedamse grindwasser P. v.d. Kooij Transport NV rekent voor het wassen veertig gulden per ton. Als de branche en overheid nu maar hun verantwoordelijkheden zouden nemen ten aanzien van het milieu, is er niets aan de hand. Die veertig gulden is wel op te brengen. Maar de praktijk wijst uit dat het wel een probleem is omdat de containerbedrijven het voor een paar tientjes kwijt kunnen bij de puin- of asfaltbreker. Wanneer zoveel tonnen jaar in jaar uit ontbreken kan het niet anders dan dat de malafide verwerking structureel is.
Hoe stuitend de situatie is, wordt geïllustreerd door een inzamelingsplaats die Van der Kooij speciaal voor dakgrind had ingericht in Drachten. De eerste jaren werd er nog een redelijk volume aangevoerd. Toen echter bleek dat de provinciale overheden het niet zo nauw namen met het handhavingsbeleid, liep de aanvoer sterk terug. Wat er tegenwoordig nog in Drachten wordt afgeleverd is volgens Van de Nagel te verwaarlozen, een paar vrachtwagens per week.
Een tekortschietend handhavingsbeleid is één probleem waarmee P. v.d. Kooij kampt. Een manke regelgeving is een tweede. Malafide verwijderaars zullen de papieren tijger op het ministerie van VROM graag koesteren.
Het lakse handhavingsbeleid kan verstrekkende gevolgen hebben. Wanneer het dakgrind bij de puinbreker wordt vermengd en het granulaat wordt bijvoorbeeld aangewend voor terreinverharding dan is de eigenaar bezig zijn grond te vervuilen. Het is niet ondenkbeeldig dat de eigenaar daarmee een grondsanering over zich afroept omdat de hoeveelheid PAK's en zware metalen boven de wettelijk toegestane normen liggen.

Pijnlijke situatie

Een pijnlijke situatie. Te meer omdat het beter kan. Milieuvriendelijker ook. P. v.d. Kooij is er op ingericht om met vacuüm auto's op een snelle, schone en arbeidsvriendelijke manier het grind van het dak te halen. In één dag kan circa 800 vierkante meter grind worden weggezogen. Doordat het grind wordt weggezogen in plaats van opgeschept komt er minder stof vrij, dus ook minder pak's die de man op het dak in zijn longen krijgt. Vervolgens gaat het grind naar de wasinstallatie waar het in een machine met schoepen gedurende een half uur wordt schoon geschuurd door schoon water. Na de behandeling is de oude ballastlaag vrijwel helemaal schoon (circa 98%). Blijkens analyses bevat het grind na de behandeling minder dan 20 milligram pak's per kilogram. Het residu met verontreiniging die bij het wasproces vrijkomt, wordt vervolgens aan afvalverwijderingsbedrijf stortplaats aangeboden dat hiervoor milieutechnisch is ingericht.
De prijs van gerecycled dakgrind ligt een fractie lager dan nieuw grind, omdat tijdens het wasproces het grind ook wordt gezeefd en geklasseerd. Het gerecyclede grind bevat namelijk minder dan drie procent ondermaat.

Duurzaam bouwen

In een tijd dat op allerlei niveaus en door vele partijen wordt gesproken over duurzaam bouwen is er dus veel te zeggen voor het gebruik van gerecycled grind. Technisch is het zeer wel mogelijk om het ballastmateriaal te schonen. En waarom nieuwe grondstoffen aanwenden als gebruikte voorradig zijn? Van de Nagel blijft vooralsnog hopen dat de wetgevende instanties nu serieus de problematiek gaan aanpakken. "In de huidige situatie komt het er op neer dat vele bedrijven grof geld verdienen met leemten in de wetgeving en een gebrekkig handhavingsbeleid. Door dwingend voor te schrijven dat al het verontreinigde dakgrind moet worden gewassen, ben je van het probleem in één klap af. Natuurlijk zullen sommigen nu roepen dat ik spreek uit eigenbelang. Voor een deel hebben ze gelijk. Dit bedrijf loopt nu omzet mis. En veel ook. Aan de andere kant is het maatschappelijk onaanvaardbaar dat bedrijven die vroegtijdig hebben geïnvesteerd in milieuvriendelijke technieken nu gedupeerd worden door anderen die de regelgeving -hoe gebrekkig ook- aan hun laars lappen."
Van de Nagel vindt het de verantwoordelijkheid en taak van de brancheorganisatie om mee te werken aan een regeling die de malafide bedrijven de wind uit de zeilen neemt. De in voorbereiding zijnde BRL voor gerecycled dakgrind is volgens hem een eerste goede stap.