Zoeken

Roofs 1999-07-10

Groeiende aandacht voor kwartsstofproblematiek

Het probleem van hoge concentraties kwartsstof in de bouwbranche krijgt steeds meer aandacht. Niet alleen aannemers, maar ook werkgeversorganisaties en toeleveranciers houden zich bezig met het vraagstuk hoe voorkomen kan worden dat teveel stof vrijkomt. Met name het geven van goede voorlichting en het opstellen van een plan van aanpak hebben ertoe geleid dat steeds meer bedrijven zich toeleggen op het realiseren van een kwartsstofarme werkomgeving.

 

Kwartsstof in de bouw is een belangrijke zaak om bij stil te staan. Kwarts komt van nature voor in veel steenachtige materialen en bevat de stofvorm 'kristallijn silica', die weliswaar beperkt, maar wel met een bepaalde regelmaat voorkomt. Duidelijk is dat het probleem niet onderschat moet worden. Vooral als het gaat om gezondheid, kan de stof ernstige schade aanrichten. De stofproblematiek concentreert zich dan ook hierop.
Kwarts komt in veel grondstoffen voor die in de bouw worden gebruikt zoals bijvoorbeeld beton, kalkzandsteen en metselsteen. Verschillende werkzaamheden leiden tot verhoogde kwartsstofconcentraties in de lucht; mechanisch bewerken, zoals zagen, slijpen, schuren, boren, frezen en stralen. In de hellende dakenbranche zijn het met name pannendekkers die te maken hebben met de stofconcentraties. Het aanmaken van mortels, het schoonmaken, vegen en borstelen, het vernevelen en gevelreinigen. Ook het slopen, hakken, breken en transporteren van afval verhoogt het kwartsstofgehalte.
Grenzen voor de concentratie waarin stoffen in de lucht aanwezig mogen zijn worden uitgedrukt in Maximaal Aanvaardbare Concentratie waarden of MAC-waarden. Deze waarden worden vermeld in de Nationale MAC-lijst van de Arbeidsinspectie waarin ook het zeer fijne kwartsstof (kristallijn silica) het zogenaamde respirabel kwarts wordt vermeld. Door onderzoek werd aangetoond dat bij langdurige concentraties beschadiging van de longen ontstaat zodat 'silicose' of 'stoflongen' het gevolg kunnen zijn daarom is de overheid ertoe overgegaan een strenge normering vast te stellen.
Voor de bouw geldt op dit moment een MAC-waarde van 0,15 mg/m3 gemeten in een aaneengesloten tijdperiode van 8 uren (tgg 8u). Voor andere sectoren is de MAC-waarde op 0,075 mg/m3 (tgg 8u) gesteld. De afwijkende MAC-waarde voor de bouw wordt gehanteerd omdat strenge waarde in zeer veel gevallen in de bouwnijverheid onhaalbaar is. Werkgeversorganisaties hebben dit al in een vroeg stadium bij de overheid bekend gemaakt, maar in principe dient de MAC-waarde van 0,075 (tgg 8u) op 1 januari 2000 van kracht te worden en dient dus de bouw ook te voldoen aan de strengere waarden.

Problematiek

Ook werkgeversorganisaties houden zich met de problematiek bezig. Zo hebben zij een intentieverklaring ondertekend met het doel activiteiten te ontwikkelen die verlaging van de kwartsstof tot gevolg heeft. Ook Conga heeft zich hierbij aangesloten. In 1998 werd een plan van aanpak opgesteld waarbij betrokken brancheorganisaties ieder een deel, te weten datgene wat betrekking heeft op de werkzaamheid die in de branche voorkomt, voor zijn rekening neemt.
Zo heeft de Conga het slijpen van voegen ter hand genomen. "Het probleem van blootstelling aan kwartsstof krijgt in de bouw steeds meer aandacht", meent Jean Crombach, werkzaam bij het Algemeen Verbond Bouwbedrijven (AVBB) en coördinator van de activiteiten van werkgevers inzake kwartsstof. "De voorlichting en het opstellen van een plan van aanpak hebben ertoe geleid, dat steeds meer bedrijven zich bewust worden van de problematiek."

Voorlichting

In de afgelopen periode is een groot aantal activiteiten verricht, zoals voorlichting aan bedrijven, onderzoek naar silicosegevallen in de bouw, inventarisatie van werkzaamheden met hoge stofbelasting door praktijkdeskundigen en het nagaan van alternatieve bewerkingsmethoden, overleg met de Arbeidsinspectie om de problematiek in de bouw te verduidelijken en te wijzen op de onhaalbaarheid van de MAC-waarde van 0,075 mg/m3 tgg8u, overleg met leveranciers van machines en gereedschap en intensief overleg met de toeleverende industrie over mogelijke verbetering.
"Ondanks het feit, dat in veel gevallen de oplossing nog niet voorhanden is, kan een werkgever toch al veel doen op dit moment", vervolgt Crombach. "Bijvoorbeeld door het in kaart brengen van de problematiek in het bedrijf. De werkgever is op grond van de Arbowet verplicht een risico-inventarisatie en -evaluatie uit te voeren die getoetst dient te worden door een gecertificeerde arbodienst. Als er sprake is van een stofprobleem, zijn maatregelen nodig om die risico's te beperken."
Voor sommige projecten is het maken van een Veiligheids- en Gezondheidsplan (V&G-plan) noodzakelijk om het arbobeleid van de diverse bedrijven die op de bouwplaats aanwezig zijn te coördineren. Elk ingeschakeld bedrijf moet daaraan een bijdrage leveren. Tevens is het belangrijk dat al bij het ontwerp van een bouwwerk rekening wordt gehouden met de keuze van de materialen en de werkmethode.
Op basis van het V&G-plan weet de hoofdaannemer dat in de uitvoeringsfase wellicht speciale voorzieningen nodig zijn zoals bijvoorbeeld ademhalingsbescherming of dat er op een andere wijze gewerkt dient te worden. Op grond van de Arbowet zijn er regels opgesteld waardoor de werkgever verplicht is schade aan de gezondheid van zijn werknemers te voorkomen.
In deze Arbowet worden tevens prioriteiten gesteld voor het kiezen van maatregelen. Dat betekent dat kwartsstof zoveel mogelijk bij de bron dient te worden bestreden. Pas als hiermee geen afdoende bescherming mogelijk is, mogen andere maatregelen getroffen worden. Er zijn vier niveaus van bescherming te onderscheiden: kiezen voor een werkmethode en/of materiaal die de minste blootstelling aan kwartsstof veroorzaakt; Gereedschap aanschaffen met deugdelijke afzuiging; De blootstelling van de werknemers zoveel mogelijk beperken door bijvoorbeeld ventilatie; Het leveren en gebruik van goede ademhalingsbescherming.
"Op dit moment is bestrijding bij de bron veelal niet mogelijk omdat steenachtige materialen niet zijn weg te denken uit de bouw", zegt Crombach. "Het is daarom noodzakelijk goede ademhalingsbescherming ter beschikking te stellen en er op letten dat deze ook gebruikt wordt. Echter, niet alleen de werkgevers hebben een verantwoordelijkheid in dit verhaal. Ook de bouwvakker zelf kan iets aan de kwartsstofproblematiek doen door bijvoorbeeld de ter beschikking gestelde ademhalingsbescherming op de juiste wijze te gebruiken. Het komt nog te vaak voor dat dit niet het geval is."

Te complex

"Ik heb alle vertrouwen dat we op de goede weg zitten. Het lukt uiteraard niet van de ene op de andere dag. Daar is het probleem veel te complex voor. Maar stap-voor-stap komen we wel in de goede richting. Ook de Arbeidsinspectie is tevreden over onze aanpak. De betrokken werkgeversorganisaties zorgen met hun aanpak voor draagvlak, waardoor dingen echt veranderen en niet slechts op papier een verbetering optreedt.", aldus Crombach.
Zoals in het voorgaande reeds is vermeld, is een afgevaardigde van een bij Conga aangesloten brancheorganisatie bij het breed werkgeversoverleg over kwarts aanwezig. Twee organisaties die bij Conga zijn aangesloten te weten de Verenigde Nederlandse Voegbedrijven en de Nederlandse Vereniging van Kitverwerkende bedrijven (N.V.K.) hebben de problematiek ter hand genomen en hebben het accent gelegd op onderzoek naar de mogelijkheden om de vrijkomende kwartsstof op een adequate wijze af te voeren. Hiertoe zijn er gesprekken gaande met een stofzuigerfabrikant Nilfisk.
De fabrikant heeft grote, internationale expertise op het gebied van industriële toepassingen en er zijn reeds gedachten gevormd omtrent het zoveel mogelijk geschikt maken van de te ontwikkelen apparatuur voor de praktijk van de gespecialiseerde aanneming. Onzekerheid over meetmethodieken is nu een belangrijk aandachtspunt waardoor de ontwikkeling van een nieuw en geavanceerd afzuigsysteem nog op zich laat wachten.
"Als leverancier van schoonmaakmachines hebben wij onze roots juist liggen op het vakgebied van stofverwijdering", zegt John Kooiman van Nilsfisk. "Hiervoor staat ons een groot assortiment aan machines ter beschikking. Zowel de breedte van het assortiment als de jarenlange expertise op dit vakgebied maakt het mogelijk om maatwerkoplossingen aan te bieden in de markt. Wat betreft de benodigde oplossing ten aanzien van het afzuigen van kwartsstof dat vrijkomt tijdens de bewerking, zijn wij als leverancier sterk betrokken in het overleg."
Dit gebeurt niet alleen om een technisch afdoende oplossing aan te bieden, maar bovendien mede te bepalen welke oplossing een groot draagvlak heeft bij de uiteindelijke gebruiker. Op dit moment wordt er naarstig gezocht naar erkende meetmethodieken om de effectiviteit van de diverse mogelijkheden objectief te beoordelen. De producent hoopt samen met de N.V.K. en de V.N.V. een passende oplossing aan te bieden die niet alleen effectief, maar ook bruikbaar is in de praktijk.

Zoontjens Beton uit Tilburg heeft de strijd tegen het stof in de betonfabriek gewonnen met een afzuig- en filtersysteem van Ralton Engineering uit Zwijndrecht. De onlangs geleverde filterinstallatie van het Deense fabrikaat Nordfab heeft een capaciteit van 28.000 kubieke meter lucht per uur. Na het reinigen bevat de lucht minder dan één milligram stof per kubieke meter. Dat voldoet ruimschoots aan de door de Arbeidsinspectie gestelde eisen voor betonstof en kwartsstof. Bij Zoontjens Beton wordt de lucht nu afgezogen bij twee mengers en weegschalen, drie roterende borstels, een storttrechter en een tegelpers.

door: Evelien Verschuren