Zoeken

Roofs 2001-03-08 DuBo, aluminium en het milieu

          Stan Liebrand
De stichting Aluminium Centrum, zoals de volledige naam van het Aluminium Centrum (AC) luidt, is de overkoepelende brancheorganisatie van zowel producenten, toeleveranciers als verwerkers van aluminium. Binnen het Nederlands Verbond Toelevering Bouw (NVTB) houdt het AC zich onder meer bezig met het MRPI-project, de Milieu Relevante Project Informatie. In dit artikel een stand van zaken aan de hand van een gesprek met de heer ing. Niels Ruyter, LCA deskundige van het AC. Met hem spraken we over de toenemende betekenis van aluminium binnen DuBo.
In het rapport “Aluminium for Future Generations” uit 1999 wordt aluminium aanbevolen op basis van een flink aantal positieve eigenschappen. In eerste instantie was het rapport vooral de reactie van beleidsmakers, wetenschappers en Non-Governmental Organizations (NGO’s) op vragen en issues van belanghebbenden uit de aluminiumindustrie. Zo’n vier jaar geleden werd het MRPI project gestart omdat de industrie op een gestructureerde wijze zelf over de milieuaspecten van aluminium producten wilde gaan communiceren. De eerste stap van het MRPI was het opzetten van een aantal pilot-projecten voor het vastleggen van de eisen waaraan het product moet voldoen. Op basis van de Levens Cyclus Analyse (LCA) werd vervolgens de milieubelasting van het product vastgesteld, zodat vergelijkingen kunnen worden gemaakt. In de LCA worden de eigenschappen van het product afgezet tegen belasting van het milieu, per verwerkingsfase van het product: winning, productie, bewerking, transport etc. tot en met de afvalfase.
“In milieuprofielrapporten zie je de vooruitgang pas duidelijk, “ aldus Ruyter. “Als je de milieuaspecten toespitst op daken, zie je dat de productiewijze voor aluminium voor daken nu beter is dan 10 jaar geleden, met minder emissies en een betere recycling in verband met de positieve restwaarde. Omdat aluminium nooit het label ‘afval’ krijgt, is de levenscyclus practisch oneindig en heeft het een positieve gebruikswaarde, ondanks het aantal haken en ogen dat de LCA met betrekking tot cijfers over energiegebruik oplevert. Door de informatie uit het rapport wordt de dialoog tussen industrie en belanghebbenden geïntensiveerd en het bewustzijn van de bedrijfstak vergroot.”

Aluminium wordt in het genoemde rapport de volgende positieve eigenschappen toebedeeld
  • licht, (2,7 gr/cm3 = 1/3 van staal) terwijl de sterkte kan worden aangepast aan de toepassing;
  • in hoge mate roestwerend doordat het op natuurlijke wijze een beschermende oxidelaag aanbrengt, een eigenschap die door oppervlaktebehandelingen kan worden uitgebreid;
  • een ideale warmte- en elektriciteitsgeleider en in verhouding tot het gewicht, bijna twee maal goedkoper dan koper;
  • een goede reflector van licht en hitte;
  • buigzaam, met een laag smeltpunt en een lage dichtheid en in gesmolten toestand op verschillende manieren te bewerken;
  • volledig ondoordringbaar en kleurloos, zelfs bij een foliedikte van 0,007 mm;
  • non toxisch;
  • zonder kwaliteitsverlies volledig recycable. Daarvoor is slechts 5% van de energie voor het primaire productieproces nodig.

Bewust Milieubewust
Het milieubewustzijn kent twee kanten: enerzijds gaat de branche (nog) bewuster om met zaken als winning, energie, recycling en emissies; anderzijds wijst men de consument voortdurend op de milieuvriendelijkheid van aluminium en ook op de bijna oneindige voorraad. In combinatie met de recycling is er op dit moment – uitgaande van de huidige productiecijfers – nog voor 1250 jaar (!) voldoende grondstof. Het energiegebruik bij de productie van aluminium is enorm: in 1995 in Europa gemiddeld 15 kWh/kg primair aluminium. Het is dan ook geen wonder dat alle aandacht van de branche was en is gericht op het verbeteren van het elektrolyseproces. Hierbij wordt steeds meer gebruik gemaakt van waterkracht (in 1995 in Europa 50,8%). Het hoge energiegebruik bij de productie wordt gedeeltelijk gecompenseerd door de lage smelttemperatuur bij de verwerking of de vervaardiging van eindproducten en door het lage energiegebruik bij recycling. Het aandeel gerecycled aluminium binnen de totale behoefte groeit snel: van 9% op een behoefte van 82.000 ton in 1970 tot 49% op een behoefte van 423.000 ton in 1995.

Met betrekking tot de vermindering van bodem-, lucht- en waterverontreiniging boekt de aluminiumindustrie steeds meer resultaat. In moderne installaties worden de bij het elektrolyseproces vrijkomende gassen momenteel voor 96 tot 99% opgevangen en ook het spoelwater wordt hergebruikt. Scheiding en inzameling van gebruikt aluminium vormt technisch evenmin een probleem. Voor het scheiden van sloop-aluminium van aangehechte of geïntegreerde andere materialen wordt gebruik gemaakt van geavanceerde technieken die de verontreiniging van het om te smelten aluminium tot een minimum beperken. Het belangrijkste voordeel van aluminium blijft de grote duurzaamheid en daarmee de lange technische levensduur van producten uit dit materiaal. Zo wordt voor aluminium daken een levensduur van minstens 25 jaar aangehouden.

Aluminium daken – gecombineerde milieubewuste duurzaamheid
Het AC wordt gefinancierd door de aluminiumindustrie. Het werkt dus vanuit en voor de branche, communiceert, adviseert en fungeert als het technologiecentrum en het formele overlegorgaan naar bijvoorbeeld de ministeries van Economische Zaken en VROM. De ‘Koepelprojectgroep Aluminium’ van het AC heeft onderzoek laten uitvoeren onder de naam ‘Aluminium Duurzaam’, met het doel de recycling van aluminium nog verder te vergroten. ECN heeft de effecten van maatregelen, genomen in het kader van ‘Duurzaam Bouwen’, gemonitord. De laatste monitoring eind 2000 liet voor de hele bouwbranche een recycling zien van 94% en voor de dakenbranche zelfs nagenoeg 100%. De dakenbranche recyclet grote geconcentreerde hoeveelheden met een hoge restwaarde. Niet alleen de milieubelasting en de duurzaamheid bepalen de keus voor aluminium daken. Het zijn vooral de productkenmerken die steeds vaker aluminium daken oplevert.

Zo hebben kleine elementen als aluminium dakpannen, dakshingels, fels-sjablonen of losanges het voordeel dat de uitzetting gelijkmatig wordt verdeeld en condensvocht gemakkelijker kan uitdampen door de vele overlappende naden.
De dakplaten van koudgewalste aluminiumplaat kennen lengtes tot 50 m en zijn in de lengterichting voorzien van ribben en/of felsranden. Bij breedten tussen de 0,3 en 1,10 m en dikten van 0,5 tot 1,2 mm zijn van de platen alle mogelijke daken en vormen te maken. De platen zijn geschikt voor vlakke daken (minimaal 1% afschot), hellende en gebogen daken. Voorts is er nog de keuze tussen een geïsoleerde, (boven- en onderplaat met daartussen isolatie) en een niet-geïsoleerde (enkele) plaat. Met de geisoleerde platen kan de warmteweerstand, afhankelijk van de dikte van de isolatie, oplopen tot RC 3,33 m² K/W.

“Een aluminium dakplaat is ook direct de afsluitende en tevens waterdichte laag zodat er geen extra dakbedekking nodig is. Aluminium is ideaal voor DuBo, mede omdat door het lage gewicht bespaard kan worden op draagconstructie en fundering”. Ruyter illustreert dit alles met het tonen van het nieuwe pand van het Aluminium Centrum te Houten. Dit buitengewoon opvallende gebouw op palen, dat volledig is opgetrokken uit aluminium, zal in de loop van het voorjaar in gebruik worden genomen. Dan zal Roofs ook specifieke aandacht besteden aan het dak van dit gebouw.

“Tenslotte kent aluminium momenteel nog een voordeel dat volop in de belangstelling staat: door de lage smelttemperatuur ontstaan bij brand gaten in het dak boven vuurhaard, die werken als rookluiken voor de rook- en warmteafvoer. In noodgevallen vergroot dit de kans om veilig te vluchten…” aldus Ruyter.