Zoeken

Roofs 2002-03-20 Alles aan het stadhuis Alphen aan den Rijn is complex, dus ook het dak

Het nieuwe stadhuis te Alphen aan den Rijn is een heel apart gebouw. Het markante ontwerp van Erick van Egeraat associated architects uit Rotterdam is vrij van vorm en kent hoofdzakelijk vloeiende overgangen. Dat geldt niet alleen voor de gevels maar ook en met name voor het dak. Het aanbrengen van de dakbedekking was dan ook echt een uitdaging. Die werd aangenomen door Finkenflügel Dakbedekkingen v.o.f., de enige plaatselijk betrokkene bij dit prestigieuze project. Met gepaste trots licht Theo Finkenflügel toe hoe hij met kennis en improvisatie deze enorme klus klaarde.

Het nieuwe Stadhuis moet het nieuwe stadshart gaan vormen van de binnenstad van Alphen aan den Rijn, gemakkelijk bereikbaar zijn en ook direct toegang bieden tot het centrum.
Plannen voorzien onder meer in diverse grote parkeergarages, waarvan er één onderdeel uitmaakt van het Stadhuis. Beter is het derhalve te spreken van het Stadhuisproject. Dit bestaat in feite uit drie delen, het hoofdgebouw een tussengedeelte en een kantoorgebouw. Vanwege de vorm van de plattegrond wordt het hoofdgebouw ook wel aangeduid als ‘het Palet’. Verdeeld over vier verdiepingen worden in dit deel onder meer de raad- en trouwzaal gevestigd. Het tussengedeelte is bestemd voor het zogenaamde Service Centrum Overheid SCO, een verzamelplaats voor diverse ambtelijke balies en externe dienstverlenende instanties. Tenslotte beslaat deel drie de achterbouw, drie etages kantoorruimte die deels ook bestemd is voor commerciële verhuur.
Bij het complexe ontwerp hebben architect en constructeur nauw samengewerkt en werden constructie-elementen functioneel. Ze konden daarbij bogen op samenwerkingsverbanden bij ingewikkelde projecten uit het verleden. De ervaringen van verschillende onderdelen uit die projecten werden geïntegreerd in de vele bijzondere elementen die dit bouwkundige ontwerp sieren, zoals de uitkraging van maar liefst 22 meter, de slanke gevel, de hangdaken, de schuine kolommen en natuurlijk de ‘Spaghetti ramen’, de naam voor de smalle schuin weglopende raamstroken in het gebogen dak. De geëtste glaspanelen met een gezeefdrukt patroon, rondom in de gevel vormen nog zo’n blikvanger.
Helaas geldt dat nauwelijks voor het dak, omdat afgezien van de mensen die op de bovenetages komen te werken, er weinig mensen zicht op zullen krijgen. En dat is jammer want het dak is meer dan de moeite waard.

Palet

Bij het Palet -het eigenlijke stadhuis -wordt de vrije vorm gedragen door een groot overstek, een enorme vide en veel gebogen en gekromde gevelvlakken.
Doordat grote overspanningen voor lichte daken net als grote uitkragingen zonder tijdelijke onderstempeling, eenvoudiger te produceren zijn in staal, viel voor het skelet de keuze al vrij snel op staal. Alle gebogen elementen, in gevel en dak, bestaan uit staal of hout. Bij de stalen kolommen werd de kromming verkregen door walsing, bij de houten dakliggers door uit te gaan van gelamineerd hout. De gebogen stalen en houten spanten lopen vanuit de gevel door in het dak.

De dakconstructie van het Palet (ca 1800 m2) bestaat uit vlakken van stalen gesegmenteerde en glooiende dakplaten. Die stalen dakplaten overspannen van spant tot spant. Wanneer gebogen delen namelijk over de gehele hoogte van zo’n dakvlak doorlopen, neemt de kans op een ‘valse knik’ af. De gehele hoogte van het dakvlak duidt dan op het dakvlak tussen bovendetail en onderdetail. In het geval van het Stadhuis te Alphen varieert dit van dakrand tot de bovenzijde van een spaghettiraam.
“Op de geprofileerde staalplaten is eerst een steenwol cannelure vulling aangebracht met daarop een dampremmende laag van PE-folie,” aldus Finkenflügel. “Hier was oorspronkelijk een isolatie voorzien van 120 mm. polystyreen. Op advies van BDA werd dit vervangen door twee maal 60 mm steenwolisolatie type Rockwool Taurox XP met harde persing. Dit maakte verwerking gemakkelijker en zorgde, gezien het glooiende ontwerp, vooral voor een strakker geheel. Voor ons bestond de afwerking in het aanbrengen van een PVC kunststof dakbedekking. Op aangeven van de architect is deze uitgevoerd in een speciale kleur en geproduceerd in een fabriek uit Israël. De afwerking van zink is net als die van het houtwerk uitgevoerd door collega’s.”

Gevel en SCO

Finkenflügel bekleedde ook zo’n 1400 m2 gevel van het stadhuis met PVC kunststof dakbedekking. Om de waterdichtheid van de zinken gevel - die het Palet verbindt met het SCO -te waarborgen, is door de aannemer en dakdekker besloten om van onder het zink een volledig waterdichte laag van PVC aan te brengen. Om een goede waterdicht te verkrijgen van het onder en boven detail van de spaghetti ramen is op de RVS U profielen folie staalplaat strippen aangebracht waarop de PVC dakbedekking is vast geföhnd.
In verband met alle detailleringen en krommingen een lastige en bewerkelijke klus, vooral bij de vloeiende overgang tussen de spaghetti ramen en de gebogen dakliggers.
“Maar toen duidelijk werd dat wij het werk gingen uitvoeren zijn we eerst met de aannemer om de tafel gaan zitten om de details te bespreken. Ondanks een goed aangeleverd werkplan van de aannemer, nam die eerste bijeenkomst een hele ochtend in beslag met als resultaat dat we het slechts over twee details hebben gehad, zo complex is dit project. Vandaar dat uiteindelijk ook op de bouwplaats zelf flink wat werd opgelost. Een voorbeeld van zo’n oplossing is een aanvulling op het ontwerp van de architect. Er zijn veelvuldige wijzigingen doorgevoerd want je moet achter je werk staan. Het ontwerp van de architect moet wel op een goede manier door de aannemer kunnen worden uitgevoerd. De architect moet dus elk detail kloppend tekenen. Dat probeert die meestal wel maar is vaak moeilijk uitvoerbaar.”
Voor de afvoer van het hemelwater is gekozen voor het pluvia systeem. Omdat er geen plafonds aanwezig zijn, zijn de leidingen gebitueerd in de cannelures van de stalen dakplaten zodat ze van binnenuit niet zichtbaar zijn. Omdat de h.w.a. op het SCO dak ook nog op het hoogste punt zijn aangebracht zijn er op de dakbedekking houten rillen aangebracht die het hemelwater via allerlei bochten sturen naar de h.w.a. De houten rillen zijn ook volledig omkleed met PVC.
De ruimte van het éénlaagse SCO (zo’n 2200 m2) is zo goed als kolomloos overspannen. Ook hier is de vorm van het dak met glooiingen in twee richtingen complex. Gekromde hoofdvak werkliggers ondersteunen de gordingen die zijn opgebouwd uit enkelvoudig gekromde, gewalste volle wandliggers, de dragers van de stalen geprofileerde dakplaten. Het dak bestaat uit banen en daarin is ook ruimte gelaten voor het doordringen van daglicht.

Kantoorgebouw

In het SCO verbindt een hangend tentdak Palet en kantoor met elkaar. Het hangende tentdak bestaat uit een kunststof dakbedekking inclusief isolatie (geen buitenruimte) die de gebogen stalen liggers volgt.
Van het nieuwe Stadhuis kent het kantoordeel de strakste vormgeving. Wellicht onder invloed daarvan is hier sprake van een andere dakopbouw. Op de betonnen ondergrond van ongeveer 800 m2 volgen hier een dampremmende laag van PE-folie, EPS 25 afschotisolatie, een eerste laag VB460A los liggend, een toplaag van 470A14 en een ballastlaag van tegels en grind.

Tenslotte werd de monoliet afgewerkte betonvloer van het dak van de parkeergarage ca. 2600 m2 voorzien van een hechtlaag van bitumenoplossing. Als eerste laag een polyestermat APP VB460 A14 vol en zat gebrand en als toplaag een polyestermat combi VB470 A14 ook vol en zat gebrand op de eerste laag. Hier overheen komt het straatwerk.

Finkenflügel is inmiddels met de afrondende werkzaamheden bezig. Begonnen in maart 2001 met het kantoorgedeelte heeft zijn overwegend uit 4 personen bestaande werkploeg deze enorme uitdaging in ruim een jaar geklaard. Als plaatsgenoot heeft hij zich flink laten inspireren door dit object want in Alphen leeft het enorm.

Het bedrijf heeft zich zo niet alleen lokaal gemanifesteerd en de branche weer een visitekaartje af laten geven. Finkenflügel heeft vooral de architectuur met vrije vormen een dienst bewezen door een ontwerp uit te voeren waar toch flink wat haken en ogen vastzaten.
Succes van markante ontwerpen en bijbehorende realisatie hangt immers vooral af van de capaciteit en de vindingrijkheid bij het oplossen van detailleringen. Dat is vooral een kwestie van praktijkkennis. “De grootste complimenten”, aldus vader Theo, “komen toch de mensen op de bouwplaats toe. Onder leiding van zoon Werner heeft deze kleine ploeg mensen een schitterend project afgeleverd en daar ben ik terecht trots op. De parate kennis van Martin Beckers van leverancier Kelders Dakmaterialen heeft ons ook enorm geholpen.”
De manier waarop bij het nieuwe Stadhuis van Alphen aan den Rijn het dak werd gerealiseerd, laat de toekomst met vertrouwen tegemoet zien...

Projectgegevens
 Opdrachtgever Gemeente Alphen aan den Rijn
 Projectmanagement KPMG; Vice International; ABC
 Architect Erick van Egeraat associated architects, Rotterdam
 Adviseur bouwfysica Adviesbureau Peutz & Associes BV, Zoetermeer
 Adviseur constructies ABT Adviesbureau voor Bouwtechniek bv, Delft/ Velp
 Adviseur installaties Sweegers de Bruin, ‘s-Hertogenbosch
 Hoofdaannemer HBG Utiliteitsbouw West, Capelle aan den IJssel
 Staalconstructies Moeskops. Bergeijk
 Wapeningscentrale Balvert, Nieuwkoop
 Gevelconstructies Octatube, Delft
 Dakbedekking Finkenflügel v.o.f. Dakbedekkingen, Alphen aan den Rijn
 Materiaal PVC
 Leverancier Kelders Dakmaterialen
 Start bouw mei 2000
 Oplevering najaar 2002
 Totaal dakoppervlak 8000 m²