Zoeken

Roofs 2004-05-24 Valbeveiliging in de praktijk

Er wordt momenteel veel over gesproken en geschreven: veilig werken op daken. De trouwe lezer van Roofs heeft hierover al menig artikel gelezen. De monteurs van Shunt B.V. hebben vrijwel dagelijks met deze problematiek te maken. Bij deze een bijdrage van de heer Kastelein van het bedrijf, die zijn verbazing uitspreekt over het gemak waarmee partijen zich op deze markt storten en vooral het gemak waarmee ze zich op die markt kúnnen storten. Over hiaten, opvattingen en de praktijk van veiligheid op platte daken.

• ing. J.P.W. Kastelein,

constructeur, adviseur en uitvoerder veiligheidsvoorzieningen Shunt BV

Wellicht heeft u in Roofs 3-2004 het artikel van de heer Berlee gelezen, die verwijst naar de publicatie van Aboma+Keboma: Valgevaar op platte daken. Met enkele voorbeelden wordt een basis gelegd voor het ontwerpen met voorzieningen, collectief dan wel individueel, die valgevaar tegen moeten gaan. Iedereen met een gezond boerenverstand kan zich een zekere basiskennis en -kunde aanleren op dit gebied. Misschien is dit ook wel de reden dat er in de markt zoveel partijen zijn die zich hiermee primair of secundair bezighouden.

De uitvoer van een RI&E is echter een complexe aangelegenheid. Het artikel van de heer Van der Mark (Stichting Veilig Dak) in Roofs 2-2004 is wat mij betreft een duidelijk signaal dat dit niet voor iedereen is weggelegd.

Dak RI&E is nog niet compleet

Een korte uitleg over RI&E’s. In een zogenaamde gebouw RI&E worden alle risico’s van een gebouw en de werkzaamheden aan het gebouw geïnventariseerd (onderkend), waarna in de evaluatie de risico’s worden benoemd met als uitkomst één of meerdere aanbevelingen om de risico’s te voorkomen of beheersbaar te maken. Aangezien het totaal enorm veelomvattend en complex kan zijn, worden vaak deel RI&E’s uitgevoerd, zoals een Gevel RI&E of een Dak RI&E, waarin een deskundige zich  concentreert op zijn vakgebied. Over met name de specifieke Dak RI&E is nu veel te doen.

In een aantal gevallen is het resultaat van de RI&E helaas niet compleet. Deskundigen weten dat valgevaar slechts een deel is van de risico’s die gepaard gaan met de werkzaamheden op daken. Denk bijvoorbeeld aan schadelijke stoffen (asbest, mastiek enz.), overbelasting van dakvloeren (wateraccumulatie, waterafvoerproblemen, te zware installaties e.d.) of eventuele vluchtroutes in geval van bijvoorbeeld brand. En wat bijvoorbeeld te doen wanneer iemand gevallen is en aan een veiligheidssysteem hangt? De kans op alsnog vallen is bij positioneringssystemen aanzienlijk minder dan bij vrijstaande verankeringen en lijnsystemen, maar ook in die gevallen moet verder gedacht worden: vaak ontbreekt het aan aandacht voor procedures hieromtrent.

In een goede evaluatie wordt bij voorkeur een aantal opties genoemd die aangeven hoe en met welke producten de risico’s vermeden of beheersbaar kunnen worden gemaakt. Voor alle duidelijkheid: alle op dit moment gangbare producten hebben een beperkte toepassing. De veiligheidshekwerken worden veelal door economische en/of esthetische redenen geweerd. De permanente veiligheidslijnen bieden een alternatief op collectief te beveiligen en worden op dit moment veel toegepast, ondanks het feit dat het gebruik van PBM’s (persoonlijke beschermingsmiddelen) beperkt zou moeten blijven. De verankeringspunten zijn het laatste redmiddel - met meer risico’s dan de permanente veiligheidslijnen (denk aan het pendule-effect), maar worden desalniettemin het meest toegepast.

RI&E overlaten aan onafhankelijke specialist

De kwaliteit van de uitgevoerde RI&E’s loopt in de praktijk zeer sterk uiteen. De dieptepunten die ik heb gezien zijn de volgende.

•              Onlangs ben ik samen met enkele ‘concullega’s’ gevraagd om advies te geven in een groot nieuwbouwproject. Een gerenommeerde instantie verzorgde de uitvoering van de RI&E. Tot mijn grote verbazing werd het onderhoud op de daken gewoon NIET geïnventariseerd. Op mijn advies werd dit deel in tweede instantie alsnog uitgevoerd. Het gevolg? Een lijst met artikelen uit de wetgeving zonder ook maar één concrete aanwijzing en aanbeveling.

•              Vorig jaar kreeg ik een RI&E van een bouwcomplex via een woningbouwvereniging. Er stond welgeteld één zin in over de situatie op het dak: ‘Is er valgevaar op het dak?’ Antwoord: ‘Ja’.

U begrijpt dat ik ervoor pleit de uitvoer van specifieke Dak RI&E’s over te laten aan een kleine groep onafhankelijke specialisten.

Aanbod valbeveiliging

Ook  bij het aanbod van valbeveiligingen zou ik graag enkele kritische voorbeelden willen noemen.

Veel Engelse en Franse systemen die verkrijgbaar zijn, zijn eigenlijk ontwikkeld voor koude daken. Het is dan ook niet gek, dat er weinig producten zijn die goed in te werken zijn in de dakbedekking en die daadwerkelijk de koudebrug beperken. Toch zijn er ook positieve ontwikkelingen waar te nemen in deze zich snel ontwikkelende markt. De prijstechnische en daktechnische nadelen die kleven aan bepaalde systemen worden ondervangen in nieuwe systemen die onlangs zijn geïntroduceerd, of die nog in aantocht zijn.

Eén product kan niet een compleet complex (val) beveiligen. Vaak wordt voor veel geld één type valbeveiliging voor een project voorgeschreven, terwijl er verder niets aan veiligheid wordt gedaan: geen Dak RI&E, niets over dakbetredingen, veiligheidshekwerken, markeringen, instructies noem maar op. Mocht u denken dat dit uitzonderingen zijn, dan heeft u het mis!

Installatie valbeveiliging

Vanuit de markt komen vooral de laatste tijd veel vragen over het installeren van veiligheidsvoorzieningen. Wat zijn de eisen? Wie mag wanneer installeren? Etc.

De volgende voorbeelden schetsen enigszins deze probleemstelling.

•              In een vorig jaar uitgevoerd project moest een x aantal veiligheidsvoorzieningen gemonteerd worden op daken met een dakbeschot (houten) dakconstructie. Opgave van de betreffende fabrikant is om ‘blind’ door het pakket inclusief dampremmer heen te boren en om vervolgens te monteren met behulp van zogenaamde tuimelankers. Hierbij wordt eerst een flink gat (ø25mm) geboord waarna door het gat een tuimelanker gestoken wordt. Blijkbaar werd de functie van de dampremmer schromelijk onderschat.

•              Onlangs kregen wij uit betrouwbare bron een incident te horen, waar een dakdekker zeer ondeskundig en onverantwoord verankeringspunten aan het monteren was. De verankeringspunten werden vastgeschroefd op enkel de afsmeerlaag met eenvoudige schroeven! Het bewijs dat niet elke montage verantwoord uitgevoerd wordt!

De insteek moet zijn dat men zich ook over 10 – 20 jaar kan vastmaken aan een verankeringspunt zonder zich zorgen te hoeven maken over de betrouwbaarheid van de bevestiging. Gelukkig is men op dit moment al aan het nadenken over hoe de montage van veiligheidsvoorzieningen aan banden gelegd kan worden. Aanvullend lijkt het mij ook niet onverstandig om er voor te zorgen dat elke veiligheidsvoorziening die gemonteerd wordt ook te allen tijde herkenbaar is. Wie durft zich vast te maken aan een veiligheidsvoorziening waarop niet te zien is wat het is, hoe het werkt, en wie het geïnstalleerd heeft?

De installatie van veiligheidsvoorzieningen staat niet op zich. De normen bepalen ten minste dat elke montage constructief onderbouwd wordt, hetzij door trekproeven, hetzij door rekenwerk uitgevoerd door een constructeur. Heel veel partijen realiseren zich dit niet, sterker nog, het gebeurt ook vaak gewoon niet. De controle hierop wordt door sommige leveranciers / fabrikanten totaal uit het oog verloren. Hierdoor is de discussie op dit gebied heel actueel, want wie mag nu een montage van een bepaald fabrikaat of merk uitvoeren?

Mijns inziens moet er binnen redelijke termijn een instantie komen die strak toezicht gaat houden op levering en vooral op de montage van veiligheidsvoorzieningen. De tussenhandel zal hierbij buitenspel gezet moeten worden, want door de tussenhandel verdwijnt de controle op de juiste en verantwoorde montage van veiligheidsvoorzieningen. Er dienen structureel steekproeven genomen te worden en ondeskundigheid moet hard afgestraft (kunnen) worden.

Hoe veilig veiligheid te monteren?

Hoe veilig veiligheid te monteren?  De keuze voor permanente voorzieningen wordt steeds normaler. Maar iemand zal het moeten plaatsen, en denk niet dat de steigers er altijd nog staan wanneer dit uitgevoerd moet worden! Helaas is de praktijk vaak nog veel treuriger. Ik heb al diverse malen meegemaakt dat een opdrachtgever zelf alles denkt te weten over veiligheid en dus ook actief veiligheidsvoorzieningen laat monteren maar tegelijkertijd op geen enkele manier meewerkt om bijvoorbeeld onze monteurs een veilige werkomgeving te bieden.

Zonder juiste mentaliteit heeft valbeveiliging geen zin

De verwachting is, dat na verloop van tijd een groot percentage van de veiligheidsvoorzieningen niet (meer) gebruikt zal worden en dat als gevolg daarvan een stijging in het aantal ongevallen te zien zal zijn.

Organisaties, werkgevers en werknemers moeten op zijn minst de mentaliteit en een zekere basiskennis en bewustzijn hebben of krijgen alvorens men ook daadwerkelijk veilig gaat werken. Het aantrekken van een veiligheidsharnas zonder deze vervolgens ergens aan vast te maken heeft GEEN zin. Het neerleggen van een set harnassen en valstopapparaten op een dak zonder er verder naar om te kijken, noem ik een schijnvertoning. Weer moet ik helaas zeggen dat ik dit in de praktijk veel te vaak zie gebeuren.

Vergelijk dit met de aanschaf van een nieuw softwarepakket voor uw medewerkers, waarvan u hoopt dat bijvoorbeeld efficiënter gewerkt gaat worden. De aanschaf van het pakket is één, maar opleiding, motivatie en begeleiding zijn meer bepalend of u uw uiteindelijke doel bereikt.

Laten we deze problematiek behandelen als een integraal onderdeel van het dak, zonder er een hype van te maken. Laten we de uitvoer van Dak RI&E’s overlaten aan deskundigen op het gebied van daken. En laten we niet wachten op het eerste incident met valbeveiliging op het dak, maar proberen dit te voorkomen door duidelijke afspraken, goede instructies en voorlichting; formele controles (met waar nodig sancties) en herkenbare 100% betrouwbare en deskundig aangebrachte producten.