Zoeken

Roofs 2004-06-30 Dakpannen op ronde en gebogen dakvormen

De stijl die kenmerkend is voor de architectuur uit de jaren dertig maakt momenteel een opvallende opgang door. Architecten grijpen terug naar de stijlvolle vormen van weleer, met prachtige resultaten. De toepassing van dakpannen is echter bij een dakhelling minder dan 15º  eerder esthetisch dan waterdicht: de waterdichtheid van de dakconstructie moet in deze gevallen dus op een andere manier verkregen worden. Technisch adviseur Antoine Peters van dakpannenproducent Koramic legt de verwerkingsmethode uit.

Met dakpannen is een grote variatie aan uitstralingen te bereiken. Een producent als Koramic uit Deest levert in Nederland standaard al 22 keramische panmodellen. De keuzemogelijkheid is vanwege de internationale organisatie zelfs ruimer: het bedrijf produceert binnen Europa meer dan 45 modellen in tientallen tinten en kleuren en verschillende afwerkingen (natuurlijk, verglaasd, geëngobeerd). Peters vertelt hierover: ‘Onze ervaring is, dat de smaak van architecten en opdrachtgevers steeds individueler wordt. Waar men voorheen als vanzelf voor een standaard pan koos, is men zich tegenwoordig veel meer bewust van de verschillende mogelijkheden.’

Verschillende vormen

Globaal zijn de ronde of gebogen daken in vier standaardvormen onder te verdelen:

•              het halfronde/tondak;

•              het spitsboogdak, een glooiend dak met een spitse nok;

•              het parabooldak, een glooiend dak met een ronde nok;

•              het segmentdak, een glooiend dak met een horizontale nok.

De gebogen dakvormen hebben hun eigen vraagstukken. Zo is de grootte van de toe te passen pan afhankelijk van de straal van de dakboog. Bij een kleine straal (zoals bij sommige spitsboogdaken en parabooldaken) is een kleine pan vereist; Koramic levert bijvoorbeeld de kleine pan Tuile du Nord. Grotere pannen zouden immers teveel uitsteken en daardoor geen fraai effect opleveren. Bij een dakhelling lager dan 15º (zoals bij halfronde/tondaken en segmentdaken) zullen de dakpannen bij de nok te horizontaal liggen om een afdoende waterdichte dakbedekking te vormen. Onder de pannen zal daarom over het gehele dakvlak een laag bitumen moeten worden aangebracht. Dit heeft natuurlijk gevolgen voor de dakopbouw.

Bitumen

‘De ronde vormen van het dak vereisen een specifieke manier van bouwen,’ legt Peters uit.  Afhankelijk van de dakopbouw (sporenkap of gordingenkap) worden de dakelementen in horizontale of verticale richting aangebracht. Bij normale hellende daken leveren de langsnaden en eventuele stuiknaden bij zorgvuldige verwerking geen problemen op. Gebogen daken met lagere dakhellingen vormen echter een risico voor de waterdichtheid, dat opgevangen kan worden door het toepassen van een zeer dampopen folie (spinvliesfolie). Dit kan men alleen toepassen als de dakhelling groter is dan 15º.

Indien de dakhelling kleiner is dan 15º moet er een waterdicht onderdak in de vorm van een bitumenlaag worden aangebracht. Over de dakplaten en de tengels wordt de laag bitumen aangebracht. De tengels hebben afgeschuinde zijkanten, zodat de bitumen gemakkelijk kan worden aangebracht. Doordat de bitumen dampremmend is, veroorzaakt deze laag bij een warmdakconstructie condensatie, als niet aan de onderzijde van de dakplaat een dampdichte folie wordt aangebracht. Het is dus van groot belang dat deze folie wordt toegepast.

De panlatten worden vervolgens op de bitumenlaag bevestigd. Om dit te doen, moet men de bitumenlaag ter plaatse van de tengels doorboren, waardoor lekkage bij de bevestigingspunten kan ontstaan. Dit kan men voorkomen door op deze plekken een dot bitumenkit aan te brengen.

Ventilatie

Juist bij gebogen dakvormen is het van het grootste belang te zorgen voor voldoende ventilatie. Geïnfiltreerd vocht dringt immers meer door bij ronde dakvlakken dan bij ‘normale’ hellende daken. Een goede ventilatie voorkomt vochtophoping, daarom is het van belang dat de dakspouw (dus: de vrije tengelhoogte) minimaal 22 mm is. De dakvoet moet daarnaast, voor een goede ventilatie-instroom, over de gehele tengelhoogte open worden gelaten; een ‘open’ nokconstructie zorgt voor de ventilatie-uitstroom. Constructie-openingen die groter zijn dan 10 mm, moeten volgens het Bouwbesluit zodanig worden uitgevoerd, dat insecten en/of ongedierte niet in de spouw kunnen komen. Hier bieden vogelschroten uitkomst. Omdat het bij gebogen dakconstructies langer duurt voordat het vocht is afgevoerd, raadt Peters aan om verduurzaamde of duurzame panlatten toe te passen, van bijvoorbeeld Red Cedar.

Bevestiging dakpannen

In principe zijn alle typen keramische dakpannen geschikt voor toepassing op ronde of gebogen daken. ‘Een verglaasde keramische dakpan is beter bestand tegen invloeden van buitenaf,’ vertelt Peters. ‘Een keramisch materiaal heeft een bijzondere poriestructuur, waardoor het opgenomen vocht het materiaal niet aantast. Onze pannen zijn onderworpen aan uitgebreide tests waarbij het gedrag van de pan bij vorst en dooi werd onderzocht; naar aanleiding hiervan kunnen wij de kwaliteit van de pannen dertig jaar garanderen.’

Bij een hellingshoek steiler dan 75º dienen de pannen extra te worden verankerd middels panhaken in de zijsluiting en schroeven in de kopsluiting. Per panmodel zijn diverse panhaken beschikbaar. De schroeven in de kopsluiting zijn van roestvrij staal, de montage wordt middels een EPDM ring waterdicht gemaakt. Bij hellingshoeken minder dan 75º worden de pannen conform NEN 6707 verankerd (zie hiervoor ook het artikel ‘De wind houdt zich niet aan het Bouwbesluit’ in Roofs 5-2004).

‘Op zichzelf is de verwerking van ronde en gebogen daken niet problematischer dan andere daken,’ aldus Peters. ‘Het is echter wel zaak vooraf alle mogelijke problemen op een rijtje te zetten en daar oplossingen op te bedenken. Als men tijdens de bouw tegen problemen aanloopt, is het dikwijls al te laat om daar een adequate oplossing voor te bedenken. Het is beter dat vooraf te doen.’