Zoeken

Roofs 2014-07-10 Houtrot bij de dakopstand in hsb gevelelementen

Dit is artikel nummer 14 van een artikelenserie, waarin de werkmethode van de dakingenieur bij veel voorkomende dakvraagstukken wordt belicht. Het volledige traject, van inspectie, analyse, conclusies en advisering wordt besproken. In de artikelenreeks wordt, ter lering en vermaak, steeds gekozen voor actuele en/of informatieve dakvraagstukken.

Ing. J.M. Bruins, DGI Dak & Gevel Ingenieurs

Door de opdrachtgever, een eigenaar van een grote vrijstaande woning wordt direct na oplevering bij ingebruikname melding gedaan van daklekkages. De lekkageoorzaak was ter plaatse eenvoudig vast te stellen. Meer problematisch was hoe om te gaan met het ingesloten lekkagewater en de achteraf vastgestelde houtaantasting van hsb gevelelementen op dakopstandniveau en het daarboven geplaatste stucisolatie systeem.

De inspectieresultaten

Het lekkageonderzoek vond een half jaar na oplevering plaats. De lekkages bleken veroorzaakt door de mechanische beschadigingen in de dakbedekking en konden eenvoudig worden vastgesteld. Nadat de beschadigingen, aansluitend na de vaststelling, waren gerepareerd, traden in de woning de lekkages niet meer op.

Bij de eerste inspectie was ook vastgesteld dat er door de beschadigingen veel lekkagewater in de dakbedekkingsconstructie was getreden. Besloten werd het ingetreden water op te zuigen en droging af te wachten. Bij een tweede controle, een maand nadat de lekkages waren opgeheven bleek er, ondanks dat het vrije water uit de dakbedekkingsconstructie was gezogen, nog steeds teveel vocht aanwezig op en onder de dampremmende laag.

Besloten werd de dakbedekkingsconstructie volledig te vervangen tot op de steenachtige  onderconstructie. Een nieuwe dakbedekkingsconstructie, bestaande uit een nieuwe dampremmende laag, een afschotisolatie en een nieuw dakbedekkingsysteem werd voorgesteld, akkoord bevonden en in uitvoering genomen.

Door deze rigoureuze hersteloperatie werd verwacht dat de gevolgschade van de lekkage compleet zou zijn weggenomen. Direct al nadat de eerste delen van de dakbedekkingscontructie waren gesloopt, werd echter vastgesteld dat de gevelopstanden van houtskeletbouw (hsb), de delen welke onder het gevelsysteem met dakbedekking afgewerkt waren, aan houtrot onderhevig waren. Wat kon hiervan de oorzaak zijn?

Oorzaak houtrot

Iedereen begrijpt dat houtrot ontstaat door een langdurig aanwezig, te hoog houtvochtgehalte in de diverse regels van het houten hsb element. Bij het onderzoek werden percentages van 30 tot 50% gemeten. Het normale houtvochtgehalte voor hout ligt zo rond de 15%. Hout dat langdurig natter is dan 20%, loopt het risico aangetast te worden door schimmels. Helaas moest worden vastgesteld dat alleen het vervangen van de dakbedekkingscontructie niet voldoende zou zijn om de problemen op te lossen. Omdat het hsb ter plaatse van de dakopstand aan de buitenzijde bekleed was met dakbedekking en aan de binnenzijde voorzien was van een dampremmende laag stond direct al vast dat droging van het hsb hout op natuurlijke wijze onvoldoende mogelijk zou zijn. Wat te doen?

Voor een goed hersteladvies is het noodzakelijk vast te stellen waardoor de hoge relatieve vochtigheid in het hsb element ter hoogte van de dakopbouw heeft kunnen ontstaan.

Er werden drie verschillende schadeoorzaken benoemd:

  1. bij de uitvoering ingesloten vocht (te nat hout/isolatie, nat door regen, of ingesloten bouwvocht van aangrenzende materialen)
  2. een verhoogd vochtaanbod door lekkage (achteraf ingetreden water)
  3. vochtaanbod door inwendige condensatie (een niet goed functionerende constructie)

De verschillende mogelijkheden konden los van elkaar optreden maar ook gecombineerd aanwezig zijn. Navraag van de klimatologische omstandigheden tijdens de uitvoering bepaalde dat niet kon worden uitgesloten dat bij de uitvoering vocht was ingesloten.

Het verhoogd vochtaanbod veroorzaakt door de lekkage was geen onderdeel van de discussie, dit was immers bij de inspectie vastgesteld.

Blijft over de bijdrage van het vochtaanbod ten gevolge van een onvoldoend bouwfysisch functioneren. Een algemeen bekende schade betreft de toepassing van houten dakdozen waarin geprefabriceerd een dampremmende laag en isolatie is aangebracht welke aan de buitenzijde wordt afgewerkt met een gesloten dakbedekking. Door het onvoldoende gesloten aanwezig van de dampremmende laag ter plaatse van de naden tussen de prefab elementen treedt direct onder de dakbedekking inwendige condensatie op, welke aanleiding geeft tot houtaantasting. Reden dat hsb elementen aan de binnenzijde ter hoogte van de dakopstanden aan de binnenzijde nader zijn onderzocht op de aanwezigheid van een aaneengesloten dampremmende laag. De uitvoering en specificatie van deze dampremmende laag bepaalt in belangrijke mate de hoeveelheid inwendig optredende condensatie.

Bij de opname van de dampremmende laag werd een goed aaneengesloten dampremmende laag met naden afgetaped aangetroffen.

Analyse

De schade als vastgesteld kon drie verschillende of naast elkaar aanwezige oorzaken hebben. Bij de uitvoering van een bouwfysische controleberekening werd vastgesteld dat er weliswaar sprake kon zijn van enig optredende condensatie, doch niet in aard en hoeveelheid, als vastgesteld een half jaar na oplevering.

Geconcludeerd werd dat vooral oorzaak 1 (vocht ingesloten bij uitvoering) en oorzaak 2 (ingesloten vocht door lekkage) debet waren aan verhoogd vochtaanbod. De uitvoering van de dampremmende laag waarbij de naden waren getaped bleek in theorie (bouwfysische berekening) goed te functioneren.

Besloten werd het aan houtrot onderhevige deel van de hsb ter plaatse van de dakopstand te vervangen en de te handhaven delen aanvullend te conserveren. Een complexe ingreep omdat ook delen van het stucisolatie systeem  moesten worden vervangen.

Aanbevelingen (lessen)

Het gebruik van hsb elementen in gevels komt frequent voor. In hsb elementen wordt standaard door de leverancier een dampremmende laag aangebracht. De kwaliteit van deze dampremmende laag, zowel materiaaltechnisch als de uitvoeringskwaliteit, bepaalt het bouwfysisch functioneren. Toegepast als gevelelement wordt er aan de buitenzijde meestal een open afwerking aangebracht waardoor het element bouwfysisch probleemloos functioneert.

Het wordt heel goed opletten wanneer (grote delen) van dergelijke hsb elementen ter plaatse van het dak worden bekleed met dakbedekking. Bij de uitvoering in ons Nederlandse klimaat wordt er zomaar vocht ingesloten tussen een gesloten dampremmende laag en een gesloten dakbedekking. Vocht wat niet natuurlijk meer kan uittreden kan aanleiding geven tot houtrot. Reden om de dakaannemer aan te bevelen (aanbeveling 1) de houtvochtigheid te meten voordat de dakbedekking op het hsb element wordt geplakt.

Bij de detaillering (het ontwerp) maatregelen (aanbeveling 2) voorzien waarbij wordt voorkomen dat bij een niet uit te sluiten lekkage, het lekkagewater of het hierdoor veroorzaakte verhoogde vochtaanbod het hsb element niet kan bereiken door te compartimenteren.

Bij voorkeur detaillering (aanbeveling 3 ) vermijden waarbij zich tussen de dampremmende laag en de dakbedekking zich hout in welke vorm dan ook bevindt. Houtrot ligt immers, zo blijkt in de praktijk  altijd op de loer.