Zoeken

Roofs 2015-09-24 BIM voor dummies (premium)

trendwatcher

BIM is een steeds meer gehoorde term. Veel dakdekkersbedrijven hebben inmiddels wel de klok een paar keer horen luiden, maar weten nog niet waar de klepel hangt. Deze keer in ‘Trendwatcher’ aandacht voor BIM. Opdracht­gevers werken er soms mee, op een beurs heeft u ongetwijfeld wel eens stands van leveranciers van software gezien en het gebruik ervan lijkt terrein te winnen. Inmiddels is hier en daar het werkwoord ‘BIMMEN’ al te beluisteren. Wat zijn de voordelen en de nadelen en wanneer wordt dit voor u actueel?

Hendrik Jan Kaal

In de rubriek Trendwatcher behandelt Roofs actuele en toekomstige ontwikkelingen in de dakenbranche. Er is veel dynamiek en de dakenbranche ziet zich voor veel uitdagingen geplaatst. De rubriek wordt verzorgd door Hendrik Jan Kaal.

Wat is BIM en wat kan het?

De afkorting BIM heeft veel varianten als betekenis, die allemaal wel min of meer op hetzelfde neerkomen: Building Information Modeling, Bouwwerk Informatie Model, Bouwwerk Informatie Modellering of Bouwwerk Informatie Management.

In de kern is BIM een systeem van afspraken, standaarden en software om een integraal model in 3D van een gebouw te ontwerpen. Aan het 3D model zijn alle gegevens gekoppeld die nodig zijn voor het ontwerpen, bouwen en beheren van het bouwwerk. Het begrip ‘integraal’ is hierbij heel belangrijk. Dat wil namelijk zeggen dat alle partijen die bij het tot stand komen van het gebouw betrokken zijn er aan bijdragen om het ontwerp compleet te maken. Het systeem is dus eigenlijk een instrument om op een andere, meer proactieve manier samen te werken. Uiteindelijk levert dat idealiter niet alleen een ontwerp op, maar ook een technische specificatie en op de langere termijn eventueel ook specificatie en vastlegging van instandhouding en onderhoud. Een BIM van een gebouw heeft, als het goed is, nut tijdens de gehele levensduur van een gebouw.

Een BIM is heel geschikt voor informatie-uitwisseling tussen alle partijen die betrokken zijn bij het bouwproces. Dat betekent dat het ook gebruikt kan worden bij vergunningaanvragen, opstellen van bestekken, maken van werktekeningen en het goedkeuren van (onderdelen) voor productie door toeleveranciers.

Een bijzondere functionaliteit is de zogenaamde ‘clash control’. In het model kan gecheckt worden of er strijdigheden zitten in het ontwerp. Bijvoorbeeld doorvoeren voor installaties op plekken waar dat constructief niet mogelijk of toegestaan is. Het 3D karakter maakt dit snel inzichtelijk.

Wie gebruiken het

De grootste gebruikers van BIM zijn architecten, aannemers en installateurs. En in toenemende mate stellen opdrachtgevers voor grotere projecten de eis dat het bouwteam in BIM werkt. Het betreft voor het merendeel dus constructief-bouwtechnische aspecten en installaties. Volgens een persbericht van Bouwkennis (http://www.bouwkennis.nl/persberichten/onderzoek-bim-gebruik-neemt-komende-jaren-toe-kennis-is-struikelblok/) wordt in 2014 bij 29% van de projecten BIM ingezet. Architecten en aannemers lopen hierin voorop, installateurs zijn bezig met een inhaalslag. Van de groep die nu nog niet met BIM werkt, denkt gemiddeld zo’n 30% dit in 2015 of volgend jaar wel te gaan doen. Hierbij valt onder andere op dat installateurs vaak met BIM zijn begonnen, omdat dit een wens is van opdrachtgevers. Opdrachtgevers spelen dus een stimulerende rol in de toepassing van BIM.

De overheid, in de vorm van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), is ook het pad van BIM ingeslagen. In 2012 heeft het RVB aangekondigd om de RVB BIM norm te gaan toepassen als prestatie-eis in de outputspecificatie van DBFMO contracten. Een opdrachtnemer moet vanaf de ingebruikname van het gebouw het gebouwmodel en de daaruit geëxporteerde bestanden actueel houden en beschikbaar stellen aan het RVB. Het RVB stelt eisen aan de inrichting, betrouwbaarheid en veiligheid van die digitale uitwisselingsomgeving. Ook gaat het RVB de komende tijd deze norm toepassen in DBM contracten en voor integraal-beheercontracten voor beheer en onderhoud (http://www.rijksvastgoedbedrijf.nl/expertise-en-diensten/b/building-information-modelling/inhoud/toepassing-rvb-bim-norm-bij-geintegreerde-contracten).

Ook woningbouwcorporaties bereiden zich voor op het werken met BIM. De koepelorganisatie van woningbouwcorporaties Aedes heeft onlangs een visie op het gebruik van BIM gepubliceerd onder de titel “Regie op informatie” (te downloaden op: http://www.aedes.nl/content/artikelen/bouwen-en-energie/opdrachtgeverschap/bim--regie-over-informatie.xml). Aedes ziet grote voordelen van BIM, niet alleen bij nieuwbouw, maar ook bij bestaande bouw en beheer en onderhoud. Uit de visie van Aedes: “De data(-structuur) van BIM is inzetbaar gedurende de gehele levensloop van vastgoed. Ook voor de bestaande primaire processen binnen de woningcorporatie is de informatie van de ‘gebouwde omgeving’ die BIM beschrijft belangrijke broninformatie. De BIM-werkmethodiek is bijvoorbeeld een goede basis om te komen tot een verbeterde meerjaren-onderhoudbegroting (MJOB). Door dezelfde data opnieuw te gebruiken én te actualiseren vanuit werkprocessen zoals mutatieonderhoud of reparatieverzoeken, blijft de vastgoedinformatie actueel en waardevol.” Het Amsterdamse Eigen Haard heeft als eerste woningcorporatie een Bouwwerk Informatie Model(BIM)-protocol voor haar bouwprocessen ontwikkeld.

Voor- en nadelen van BIM

De voordelen van BIM kunnen veelzijdig zijn:

  • Het 3D beeld geeft al in het ontwerpstadium een ruimtelijk beeld van het gebouw. Hierdoor kunnen problemen die anders pas tijdens de bouw aan het licht komen eerder worden geïdentificeerd. Zo kunnen faalkosten worden voorkomen en de bouwkosten in de hand worden gehouden.
  • Gegevens zijn toegankelijk voor alle gebruikers van BIM en worden dus gedeeld. Dit voorkomt misverstanden, ­aangezien iedereen over dezelfde informatie uit dezelfde bron beschikt. Er is dus ook consistentie in de tekeningen.
  • Ook leidt dit er toe dat alle partijen zien welke oplossingen zij kiezen en op deze basis kan beter en sneller worden afgestemd tussen partijen. Dat vermindert het aantal ­tussentijdse wijzigingen tijdens het bouwproces.
  • Door bovenstaande voordelen kan vaak ook efficiënter en sneller worden gewerkt, wat de beheersing van de ­doorlooptijd ondersteunt.

Als nadelen van, of belemmerende factoren voor, gebruik van BIM worden volgens Bouwkennis vooral gezien het feit dat training nodig is om kennis op te bouwen, dat BIM door verschillende partijen verschillend gebruikt wordt, dat het te complex is, financiële investeringen vraagt en tijd kost.

Hoe werkt BIM

Het werken met BIM veronderstelt informatie-uitwisseling tussen alle partijen betrokken bij een bouwproces, vanaf het begin tot het einde van de levenscyclus. Alle partijen gebruiken in wezen hetzelfde model. Dat vraagt om gestandaardiseerde informatie. Binnen de Bouwcampus stelt het BIM Loket (De Stichting BIM Loket is een initiatief van kennisorganisaties binnen de bouw) het volgende: “Als je informatie digitaal uit wilt wisselen moeten de zendende en ontvangende partij in staat zijn de data te verwerken. Hiervoor zijn afspraken nodig, die worden vastgelegd in de BIM-standaarden. BIM-standaarden maken het dus mogelijk dat partijen die werken met BIM de informatie van hun partners kunnen (her)gebruiken” (bron: http://www.bimloket.nl/40).

Het gebruik van standaarden zorgt ervoor dat gebruikers met verschillende software toch samen kunnen werken met behulp van BIM en niet in compleet nieuwe programmatuur hoeven te investeren.

BIM mondjesmaat in de dakensector

Een rondje langs de velden in de dakensector leert dat BIM nog maar mondjesmaat wordt toegepast en dat ook opdrachtgevers voor de dakbedekking dit niet vaak eisen. Naarmate dit meer gemeengoed wordt, kan het ook commercieel voor dakadviseurs en -ingenieurs van belang worden om hier in mee te gaan. Voor uitvoerende partijen lijkt het belang vooralsnog niet groot. Voor dakaannemers met een adviserende rol kan het wel weer sneller relevant worden, want die adviserende rol zal op termijn vaker via het communicatiekanaal van BIM gaan verlopen. Vullen dakaannemers die rol niet (meer) in, dan zullen andere partijen dat gat opvullen.

Verder ziet men toepassing eerder toenemen bij multifunctionele daken en gebruiksdaken dan voor meer rechttoe-rechtaan standaard daken. Deze kennen meer onderdelen en het belang van het dak ten opzichte van het gehele gebouw neemt dan toe, zowel in investering als in functionaliteit. Ook is te voorzien dat het in eerste instantie nieuwbouw zal betreffen en in later stadium renovatie en groot onderhoud. Naarmate echter meer gebouwen met behulp van BIM zijn neergezet en BIM ook voor beheer en onderhoud wordt ingezet, zal ook daar toepassing groeien. Ook is mogelijk om voor start van renovatie de bestaande bouw 3D in te scannen en zo een basis voor gebruik van BIM te scheppen.

Wat nu al wel positief gewaardeerd wordt, is het 3D inzicht dat geboden wordt door BIM. Veel dakdekkersbedrijven ­hebben daar kennis mee gemaakt doordat tekeningen nu al – zij het niet via BIM - in 3D worden aangeleverd. Dit geeft veel beter inzicht in vorm, bereikbaarheid en logistiek dan 2D tekeningen. Ook kan het helpen bij een goede aanbieding: het zien van bijvoorbeeld 25 dakdoorvoeren in 3D is anders dan ze als een tekstregel in een specificatie te zien staan en geeft een betere inschatting van de hoeveelheid werk: tekst is abstract en beeld is concreet. Daarbij ziet men wel als potentieel voordeel dat je met BIM, als gemeenschappelijk model, minder interpretatieverschillen krijgt. Bij 2D tekeningen hangt de interpretatie meer af van het individuele voorstellingsvermogen en dat leidt sneller tot verschillende interpretaties.

Het opbouwen (en onderhouden) van de kennis over BIM wordt als een belemmerende factor gezien. Dit in combinatie met de kosten ervan. Het lijkt voor een gemiddeld dakdekkersbedrijf niet doenlijk om er een BIM specialist op na te houden. Zeker als dat werk beperkt blijft tot met name afschottekeningen en dakplattegronden. Nu is het zo dat ook dakadviseurs vaak hun 2D tekeningen aanleveren of laten omzetten tot 3D en de aannemer desgewenst deze in een BIM model verwerkt. Projectmatige inhuur voor de benodigde 3D en BIM tekeningen lijkt voor de nabije toekomst meer voor de hand te liggen.

Geleidelijk toegroeien naar BIM

Als hij geen deel uitmaakt van de BIM gebruikers, mist de adviseur en/of dakdekker ook de voordelen van het aangehaakt zijn bij de BIM toepassing. Hij ziet niet wat anderen doen, kan niet met hen afstemmen en geen alternatieve oplossingen voorstellen. Zo is voorstelbaar dat BIM voordelen oplevert in de afstemming van dakadviseurs en dakdekkers met installateurs die de leidingen voor hemelwaterafvoeren en noodoverlopen in het ontwerp aanbrengen. Of met architecten die daktuinen en dakterrassen en de daarvoor benodigde constructies in het ontwerp verwerken. Hetzelfde geldt voor de afstemming met installateurs die installaties voor klimaatbeheersing en liften op en door het dak aanbrengen. Uiteindelijk is het dus wel de bedoeling dat de dakensector gaat deelnemen in ‘BIM-teams’ om te voorkomen dat andere partijen een deel van het werk gaan overnemen of meer gaan bepalen wat en welke kwaliteit er geleverd moet worden.

Fabrikanten zijn actief met BIM bezig en stellen steeds vaker oplossingen en details met hun eigen producten beschikbaar in BIM formats. Op deze wijze ondersteunen zij partijen in de bouwkolom en vergemakkelijken zij tegelijkertijd het opnemen van hun producten en oplossingen in ontwerpen en bestekken. Dit is echter nog lang niet voor alle producten dekkend. Zie hiervoor Nederlandse Bouw Documentatie van Cobouw (http://www.nbd-online.nl/#bimencad).

Naar verwachting zal verdere toepassing van BIM in de dakensector geleidelijk verlopen. Te voorzien is dat toepassing eerst ingang zal vinden bij dakadviseurs en ingenieurs, naarmate meer architecten en aannemers dit gaan doen bij een groter deel van hun opdrachten.

Vervolgens zullen dakaannemers zich hierbij aansluiten als de kritische massa groot genoeg is geworden. Dit heeft vooral betrekking op het kunnen werken met BIM om de uitvoering goed te kunnen doen en waar nodig het aanpassen van details die in de praktijk blijken af te wijken. Er zijn nu enkele witte raven onder de dakaannemers die stellen klaar te zijn voor BIM. Voorbeelden waar ook het samenwerkingspotentieel van BIM wordt benut zijn Renolution en Built4U, beiden samenwerkingsverbanden van bedrijven die oplossingen bieden voor verduurzaming en renovatie, die BIM modellen als onderdeel van hun werkwijze hanteren.

De trend in een notendop

Kort samengevat is de trend dat BIM steeds vaker toegepast zal worden:

  • Gebruik door architecten, aannemers en installateurs neemt hand over hand toe, ook de komende jaren.
  • Opdrachtgevers, inclusief het Rijksvastgoedbedrijf, vragen steeds vaker om werken met BIM, dan wordt het ook voor de dakensector belangrijk om opdrachten te verwerven.
  • Het werken met BIM heeft voordelen op gebied van kosten, snelheid en kwaliteit, ook voor de dakensector.
  • Het tempo waarmee opdrachtgevers en aannemers met BIM gaan werken bepaalt of dakadviseurs en dakdekkers BIM-werk projectmatig uitbesteden of zelf kennis en capaciteit opbouwen.
  • Bij voldoende kritische massa van BIM bij architecten en aannemers is het wel zaak voor de dakensector om deel uit te gaan maken van ‘BIM-teams’.

Wanneer gaat u BIMMEN?