Zoeken

Roofs 2018-04-38 Reductie van hand-armtrillingen ­voorkomt gezondheidsrisico's

Special gereedschappen

Mechanische trillingen en schokken worden in de arbowetgeving ­onderscheiden in lichaamstrillingen en hand-armtrillingen. Van beide vormen is wetenschappelijk bewezen dat ze schade kunnen veroorzaken in het menselijk lichaam en dat de kans op schade toeneemt naarmate de intensiteit of de blootstellingsduur groter is. Een veilige dosis is niet ­bekend. Wat zijn de aandachtspunten?

In Nederland worden zo’n anderhalf miljoen mensen dagelijks blootgesteld aan trillingen. De meeste mensen hebben last van lichaamstrillingen, in de bouw vooral machinisten en chauffeurs. Weg-wiel contact van materieel leidt tot de meeste klachten. Hand-armtrillingen ontstaan door het werken met trillend handgereedschap, 25.000 mensen in de bouw hebben er mee te ­maken. Hoe langer en intensiever de trillingen en stoten, des te groter de gezondheidsrisico’s. Stationaire, meer gelijkmatige trillingen zijn minder schadelijk.

De Japanse ingenieurs van Makita houden bij het ontwerp al rekening met de reductie van trillingen. Actieve systemen worden ontwikkeld onder de noemer AVT (Anti Vibration Technology), die trillingen in gereedschap drastisch reduceert. Eén van deze systemen is ontleend aan de trillingsdemping van gebouwen bij aardbevingen, waar men in Japan veel ervaring mee heeft. Dankzij actieve absorptie van vibratie, waarbij een contragewicht de trillingen opvangt, ligt de machine voelbaar rustiger in de hand. Deze innovatie wordt toegepast op een aantal uiteenlopende machines zoals de hamers met AVT, maar ook zaag- en schuurmachines. Overigens heeft ook het verhogen van de machineprestatie een positieve invloed op de hoeveelheid trillingen waaraan de gebruiker wordt blootgesteld. Simpelweg omdat er sneller gewerkt wordt, daardoor is er minder blootstelling aan trilling. Op de website heeft men een interactieve formule beschikbaar waarmee berekend kan worden hoe lang maximaal per dag met een machine mag worden gewerkt.

Wat doe je er zelf tegen?

Welke maatregelen kan de gebruiker zelf nemen?
Denk daarbij aan:

  • Draag warme kleding en handschoenen;
  • Werk ontspannen, want vooral door hard te knijpen worden trillingen overgedragen;
  • Gebruik het juiste gereedschap voor de juiste klus;
  • Onderhoud gereedschap goed;
  • Gebruik trillend handgereedschap niet in een lawaaiige omgeving, want (hinder door) geluid en trilling zijn nauw met elkaar verwant;

De werkgever kan op zijn beurt de volgende maatregelen nemen:

Lager trillingsniveau

De aanpassing van het werk voorkomt veel klachten. Als er keuze is, kies dan gereedschap dat het minste trilt. Op afstand bestuurbaar gereedschap is een uitkomst. Goed onderhouden gereedschap en bewust gebruik draagt ook bij aan beperking van de risico’s.

Lagere blootstellingsduur

Zorg voor taakroulatie en voldoende herstelperiodes waarin ander werk wordt gedaan. Ook pauzes horen daarbij.

Minder belasting

Zorg voor een goede werkplek en regel dat de werknemer in een prettige houding het gereedschap kan gebruiken. Misschien kan de werkhoogte worden aangepast of gereedschap worden opgehangen. Daardoor is namelijk minder duw- en knijpkracht nodig en zijn er minder hand-armtrillingen. Een goede werkinstructie is ook van groot belang, evenals kennis welk gereedschap voor welke taak het meest geschikt is.

Warm houden

Verstrek de juiste kleding en handschoenen. Het ­lichaam en vooral de handen moeten goed warm worden gehouden. Kou en ­vochtigheid, ook kou van pneumatische werktuigen, zijn een goede ­voedingsbodem voor witte vingers.

Gezondheidsbewaking

Bij trillingsniveaus boven de actiewaarde moet een werknemer gezondheidskundig begeleid worden. Alle werknemers in de bouw hebben recht op een Periodiek Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek (PAGO), dat door de arbodienst wordt uitgevoerd en vastligt in de CAO. Afhankelijk van het beroep worden effecten door hand-armtrillingen in het onderzoek meegenomen.

Dit artikel is afkomstig uit het Kenniscentrum op de website van Makita.