Zoeken

Roofs 2021-12-22 Over circulariteit, brandveiligheid, de omgevingswet en olympisch goud

Management Symposium ProBitumen

Op 9 november vond het Management Symposium 2021 van ProBitumen plaats in Villa Jongerius in Utrecht. Na heel veel maanden van weinig contacten in levende lijve had de middag een flink reünie-gehalte met veel hartelijke ontmoetingen. Op het programma stonden actuele en grote onderwerpen die onder leiding van dagvoorzitter Simone van Trier aan het volledig uit mannen bestaande publiek werden gepresenteerd.

Erik Steegman, DakXpertise

In zijn intro van het Management Symposium 2021 gaf de voorzitter van ProBitumen Dirk Theuns aan dat de producenten die aangesloten zijn bij ProBitumen zich bewust zijn van de klimaatveranderingen en dat zij ervan overtuigd zijn dat ook de productie van bitumen dakbanen gericht moet zijn op circulariteit. En de grondstof bitumen heeft dat in zich!

Steeds meer worden gemeenschappelijk stappen ondernomen om bitumen snijresten in te zamelen en ook de mate­rialen van ontmantelde daken in te nemen. “Het is de plicht van een ieder om daar zijn steentje aan bij te dragen”, aldus de voorzitter. “De bewustwording en de daadkracht is bij ons allen aanwezig. De kennis en techniek hebben wij al langer in huis.” Zelf is hij er inmiddels van overtuigd dat volop mogelijkheden worden benut om bitumen dakbanen circulair te produceren en in te gaan zetten met hulp van de gehele dakenbranche.

Bitumen circulair

Want ja, de praktijk is weerbarstig. Producenten van bitumen dakbanen liggen uiteraard op koers naar een circulair pro­ductieproces. Want de belangrijke grondstof wordt onttrokken uit de aarde en is uiteindelijk eindig. Daardoor heeft inmiddels ieder dakdekkersbedrijf wel een bigbag of container staan voor het retourneren van schoon rest- en snijafval. Terwijl ook het storten van ontmantelde bitumen daken als restafval vanuit de overheid sterk ontmoedigd wordt door hoge kosten te rekenen voor iedere ton afval. Onderhand is het vanwege de oplopende prijzen van nieuwe grondstoffen rendabel zijn om het gehele circuit voor inname van bitumen sluitend te krijgen binnen de dakenbranche. Ook het dakdekkersbedrijf zal zich verder ‘ProBitumen-actief’ moeten gaan opstellen om de circulariteit van bitumen dakbanen de komende jaren verder mogelijk te maken. Ofwel, om de klimaathandschoen samen op te pakken om ook ontman­telde bitumen dakbanen bij de producent weer als grondstof in te leveren.

Grondstoffentransitie

Vervolgens kwam de klimaatdiscussie aan bod. Wij worden daar net als van de Coronapandemie niet erg vrolijk van. Zeker niet als je Ron van Wijk mag geloven, directeur van het Nederlands Instituut voor Circulair Bouwen en gespecialiseerd in de energietransitie en grondstoffentransitie. Hij maakte nog eens duidelijk dat circulair zeker niet hetzelfde is als recyclen en veel ingewikkelder is om in te passen in de huidige praktijk. Vanuit zijn gedachte zijn wij alleen nog maar aan het ‘pruttelen’. Er moeten nog veel en grote stappen gemaakt worden om de wereld op termijn te gaan redden. De eerste stap is om vanuit de Nederlandse inkoopcombinatie Bouwbedrijven NICB producenten volledig circulair te laten denken en ook te laten doen.

Van Wijk toont schema’s en tabellen over het steeds verder en op grotere schaal onttrekken van grondstoffen uit onze aarde. Het totale volume van grondstoffenwinning zal de komende 25 tot 30 jaar nog met minimaal 25 procent toenemen. Om aan onze huidige levensstijl te voldoen, hebben wij eigenlijk 1,75 planeten nodig, terwijl we vanuit de circulaire gedachte toch de andere kant uit moeten gaan: minder grondstoffen onttrekken aan Moeder Aarde. Dit moet met de energiecrisis (CO2) en de biodiversiteitscrisis de focus zijn van het menselijk handelen, anders laten wij bitter weinig over aan de generaties die na ons komen. Nadat wij ook nog even het verhaal van de ontdooiende toendrabodems aanhoren –nog meer koolstofdioxide en Methaan – zijn wij er wel van overtuigd dat er snel veel moet gebeuren.

Van Wijk besluit zijn inzichten met drie aanwijzingen voor circulair (ver)bouwen: minder materiaal gebruiken; waar mogelijk materiaal toepassen met een lagere milieu-impact; en denk na over de hergebruiksmogelijkheden van materialen na de gebruiksfase. Zijn tip: bouw dakpanelen, lichtstraten en hellende dakelementen modulair waarbij geïntegreerde energievoorzieningen zoals PV-panelen, energiesystemen en zonnefolie zijn ingebouwd. Wij gaan maar snel aan de slag.

Brandveiligheid

Vervolgens bracht Chris van der Meijden van KIWA BDA de alweer enige tijd gevoerde discussie ter sprake over brandveilige dakbedekkingsconstructie en PV-panelen op platte en hellende daken. Hier zijn veel producenten van isolatiematerialen en dakbedekkingsmaterialen maar ook dakdekkersbedrijven mee geconfronteerd. De aanleiding betreft een aantal branden van de afgelopen jaren en een TNO-rapportage uit 2019. Dit resulteerde volgens Van der Meijden in veel verschillende meningen, onjuiste conclusies en niet-onderbouwde oordelen over PV-systemen, dakbedekkingen en isolatiematerialen.

KIWA doet uitgebreid onderzoek naar brandveiligheid. Vanuit verschillende oorzaken (vliegvuur, brand van buiten, elektrische ontsteking, brand van binnen) zijn brandsce­nario’s bekeken. Ook worden de brandrisico’s doorgelicht voor verschillende typen dakopbouw, PV-installaties, kabels, kabeldoorvoeren en openingen in het dak. Het uiteindelijke doel is om te komen tot brandveilige installaties op dak­bedekkingssystemen voor platte en hellende daken waarbij een oplossing wordt geboden aan verzekeraars als het gaat om het voorkomen c.q. beheersbaar houden van brand. Uit de testen die KIWA BDA inmiddels voor verschillende brancheorganisatie, onder andere ProBitumen, heeft uitgevoerd blijkt dat de materiaalkeuze van de dakbedekking en de isolatie nauwelijks verschil oplevert. Alvast enkele mogelijke oplossingen: een gedeeltelijke afscherming of compartimentering in PV-systemen, en een dakbedekkingssysteem met een brandwerende laag op de isolatie.

De ‘Knip’ binnen de omgevingsvergunning

Toen was het de beurt aan Hajé van Egmond, beleids­medewerker kwaliteitsborging bij het Ministerie van ­Binnenlandse Zaken. Hij vertelde enthousiast over de wijzigingen in de Omgevingswet. Hoe leuk is het om veranderingen van wetten aan te horen! Deze wet wordt 1 juli 2022 ingevoerd, tegelijk met de Wet kwaliteitsborging (WkB) die onder­deel is van deze omgevingswet. Met de komst van de nieuwe omgevingswet gaat er veel veranderen. De bouwtechnische en ruimtelijke beoordeling worden uit elkaar gehaald, zodat we twee los van elkaar staande acti­viteiten krijgen: de bouwactiviteit en de Omgevingsplan­activiteit. Dit noemt men de ‘Knip’.

Bouwen kent straks toetsing aan twee verschillende soorten regels. Enerzijds zijn dat de bouwtechnische regels gesteld in de hoofdstukken 4 en 5 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), anderzijds betreft het de regels die de gemeente heeft opgenomen in het Omgevingsplan.

En hiermee komen wij ook direct bij de belangrijkste reden voor de Knip. Voor de bouwactiviteit wordt onder de Omgevingswet uitsluitend gekeken naar de bouwtechnische risico’s van de bouwactiviteit en niet meer naar de plaats van de bouwactiviteit. Voldoet het initiatief aan de voorschriften uit het Bbl om zonder vergunning voor de activiteit bouwen te mogen worden gerealiseerd, dan maakt het voor die bouwtechnische kant van de Knip niet uit of het aan voor- of achterkant van een gebouw, in een weiland of zelfs in de openbare ruimte wordt gebouwd. Of het initiatief wel of niet op die plek mag worden gebouwd, wordt bepaald aan de andere kant van de Knip, namelijk op basis van de omgevingsplanactiviteit. Daarmee worden direct veel meer projecten bouwtechnisch vergunningvrij dan nu het geval is. Zoals een dakkapel aan de voorzijde ongeacht de afmetingen, of een kozijn, kozijninvulling, gevelpaneel of boeideel. Onder de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) zijn deze activiteiten uitsluitend vergunningvrij als deze niet naar openbaar toegankelijk gebied zijn gekeerd. Concreet: de gemeente krijgt meer bevoegdheden en mag zelf afwijkende regels stellen. Het is belangrijk om nu al voor aankomende bouwaanvragen uit te zoeken wat dit gaat betekenen en of er al voorgesorteerd moet worden op eventuele wijzigingen.

Jan Jongerius

En dan te bedenken dat de Utrechtse Villa Jongerius, het gastgebouw van het managementsymposium, ooit zonder vergunning is gebouwd. Roel Lichtenberg, van Verlaan en Bouwstra Architecten, begeleidde enkele jaren terug als architect de restauratie van het voormalige hoofdkantoor en vertelde in woord en met veel beelden over dit bijzondere bouwwerk van autohandelaar Jan Jongerius. Die begon zijn carrière in de groentehandel van zijn vader en schopte het tot de grootste Ford-dealer van Nederland. Kantoor en fabriekshal zijn geheel volgens zijn eigenwijze karakter zonder een vergunning neergezet nabij het huidige Centraal Station. Na de restauratie is het omgetoverd tot een schitterend horeca-evenementencomplex.

De uitsmijter kwam van Mark Tuitert, oud-schaatser en winnaar van olympisch goud op de 1500 meter. Over hoe hij zijn ‘drive’ vond om na twee gemiste Olympische Spelen in 2012 toch zijn grote doel te bereiken. Twaalf jaar voorbereiding om twee minuten te pieken, met hulp van onder meer Plato. Het blijven inspirerende verhalen.